Chrząszcz zbożowy, ryjkowiec czy chrząszcz zbożowy? W ten sposób można rozróżnić trzy chrząszcze zbożowe

Mały, ciemny chrząszcz pełza po Twojej spiżarni lub magazynie zboża. Jeśli przyjrzysz się uważnie, zauważysz uderzającą cechę: głowa jest wydłużona w długi tułów. To wyjaśnia, że ​​jest to ryjkowiec (Curculionidae). Ale który dokładnie? Na całym świecie trzy blisko spokrewnione gatunki powodują ogromne szkody w przechowywanym zbożu: chrząszcz zbożowy, chrząszcz ryżowy i chrząszcz kukurydziany. Ponieważ różnią się tolerancją na zimno, zdolnością do latania i biologią, dokładna identyfikacja jest pierwszym i najważniejszym krokiem w opanowaniu problemu.

Podobieństwa: co definiuje rodzaj Sitophilus?

Zanim dokonamy rozróżnienia, ważne jest, aby wiedzieć, co łączy te trzy chrząszcze. Wszystkie trzy należą do rodzaju Sitophilus. Jego najbardziej uderzającą cechą jest głowa, która wystaje do przodu niczym pień i ma tak zwane „klęczące” czułki przymocowane do podstawy [1]. Na końcu pnia znajdują się potężne narządy gębowe, którymi samice wygryzają dziurę w nienaruszonych ziarnach.

Problem związany z tymi trzema gatunkami: są to szkodniki pierwotne. Oznacza to, że mogą atakować całkowicie nieuszkodzone ziarna. Samica składa jajo w wywierconym otworze, a następnie zamyka je wydzieliną [2]. Cały rozwój od larwy przez poczwarkę do gotowego młodego chrząszcza odbywa się wewnątrz ziarna. W tej fazie inwazja nie jest widoczna gołym okiem z zewnątrz. Dopiero gdy gotowy chrząszcz wykluje się i opuści ziarno, widoczny będzie typowy, nieregularny otwór wylotowy [3].

Chrząszcz zbożowy (Sitophilus granarius): pieszy odporny na zimno

Chrząszcz zbożowy jest najważniejszym szkodnikiem magazynowanego zboża w naszych umiarkowanych szerokościach geograficznych. Przez tysiąclecia tak bardzo przystosował się do życia w ludzkich magazynach, że nie występuje już na wolności [4].

Cechy optyczne

Przy długości od 3,8 do 5,1 mm (łącznie z trąbką) jest to stosunkowo potężny chrząszcz. Jego ubarwienie jest jednolicie ciemnobrązowe do błyszczącej czerni [1]. Istotnym szczegółem umożliwiającym identyfikację pod lupą jest przedplecze (obszar za głową): nakłucie jest głębokie, wydłużone i ostro zaznaczone ^[1].

Zachowanie i biologia

Najważniejsza cecha wyróżniająca zachowanie: chrząszcz zbożowy nie może latać. jego elytry są ściśle ze sobą połączone, mięśnie latające ulegają zanikowi ^[2]. Dlatego rozprzestrzenia się jedynie biernie, przenosząc zakażone ziarno lub pełzając. Jest również wyjątkowo odporny na zimno. Może zimować w nieogrzewanym magazynie i przetrwać temperatury -10°C do dwóch tygodni [1].

Chrząszcz ryżowy (Sitophilus oryzae): mały lotnik

Wołek ryżowy pierwotnie pochodzi z cieplejszych regionów, ale ze względu na handel światowy jest transportowany na całym świecie. W tropikach często atakuje zboże na polu [1].

Cechy optyczne

Mający od 2,3 do 3,5 mm jest najmniejszym z trzech chrząszczy [2]. Jego podstawowym kolorem jest matowy brąz. Najbardziej charakterystyczną cechą są cztery czerwonawo-pomarańczowe plamy na pokrywach skrzydeł (po dwie na ramionach i dwie przed końcem skrzydła) [3]. Jeśli masz pod ręką szkło powiększające, spójrz na przedplecze: plamki są wydłużone, eliptyczne, ale na linii środkowej grzbietu znajduje się wyraźna, prawie wolna od plam strefa [1].

Zachowanie i biologia

W przeciwieństwie do chrząszcza zbożowego, ryjkowiec bardzo potrafi latać ^[3]. Jeśli więc zauważysz ryjkowce na szybach okiennych lub latające po pokoju, najprawdopodobniej są to ryjkowce ryżowe lub kukurydziane, a nie chrząszcze zbożowe. Jest jednak bardzo wrażliwy na zimno i po krótkim czasie umiera w temperaturze 0°C [3].

Chrząszcz kukurydziany (Sitophilus zeamais): kochający ciepło sobowtór

Długo uważano, że chrząszcz zbożowy jest po prostu odmianą chrząszcza ryżowego, ponieważ oba wyglądają niezwykle podobnie. Woli kukurydzę, ale atakuje także pszenicę, ryż i proso [1].

Cechy optyczne

Ma 3,5–5 mm długości i jest nieco większy od chrząszcza ryżowego i jest prawie wielkości chrząszcza zbożowego [3]. Ma również cztery wyraźne czerwone plamy na brązowych osłonach skrzydeł. Jedyna pewna różnica wizualna w stosunku do chrząszcza ryżowego (bez badania narządów płciowych) występuje w przedpleczu: kropka w tym miejscu jest zaokrąglona, a na linii środkowej znajduje się ponad 20 kropek, więc w środku [1] nie ma strefy wolnej od kropek.

Zachowanie i biologia

Chrząszcz zbożowy również potrafi latać, ale do swojego rozwoju potrzebuje jeszcze wyższych temperatur (optymalnie od 30 do 32 °C) niż jego krewni ^[3]. W temperaturach poniżej 14°C rozwój jaj zostaje całkowicie zatrzymany.

Dlaczego dokładne określenie jest tak ważne

Rozróżnienie to jest interesujące nie tylko dla biologów, ale także określa właściwą strategię kontroli. Ponieważ chrząszcz zbożowy jest bardzo odporny na zimno, samo schłodzenie magazynu zimą często nie wystarczy, aby go zabić – po prostu zostaje sparaliżowany przez zimno [1]. Z drugiej strony chrząszcze ryżowe i kukurydziane giną stosunkowo szybko w temperaturach bliskich zamarzania [3].

Ponadto zdolność chrząszczy ryżowych i kukurydzianych do latania oznacza, że mogą aktywnie rozprzestrzeniać się po całym budynku, a także atakować otwarte zasoby, które są daleko. Chrząszcz zbożowy zwykle pozostaje blisko źródła pożywienia, chyba że zostanie przeniesiony wraz ze zbożem.

Wykrywanie inwazji: jak sprawdzić, czy ziarno jest zakażone?

Ponieważ wszystkie trzy gatunki składają jaja w zbożu, a larwy tam żerują, inwazję często można zobaczyć dopiero, gdy jest już za późno. Istnieją jednak metody wczesnego wykrywania ukrytej (wewnętrznej) inwazji [1]:

• Test pływania: włóż garść podejrzanego ziarna do szklanki wody i zamieszaj. Zdrowe, nienaruszone ziarna opadają na dno. Ziarna, którymi żeruje larwa chrząszcza, zawierają jamę powietrzną i unoszą się na powierzchni [1].
• Kontrola temperatury (gorące punkty): Przy większych ilościach zboża zjadające się larwy wytwarzają ciepło poprzez swój metabolizm. Powstają tak zwane „gorące punkty”, które mogą być nawet o 10 °C cieplejsze niż ich otoczenie [2].
• Barwienie błękitem metylenowym: metoda laboratoryjna polegająca na barwieniu i myciu ziaren. Dziura zamknięta przez samicę pozostaje w kolorze niebieskim [1].

Często zadawane pytania (FAQ)

Wniosek

Chociaż chrząszcze zbożowe, ryjkowce ryżowe i chrząszcze kukurydziane należą do tego samego rodzaju i powodują podobne szkody, można je łatwo rozróżnić na podstawie kilku cech. Najważniejszymi wskaźnikami są zdolność latania, czerwone plamy na powiekach i budowa przedplecza. Jeśli wiesz, z jakim chrząszczem masz do czynienia, możesz zareagować bardziej konkretnie – czy to poprzez obróbkę temperaturową, czy też szukanie innych źródeł inwazji w pomieszczeniu. Natychmiast usuń zakażoną żywność i przechowuj nowe zapasy w szczelnie zamkniętych pojemnikach.

Ostrożnie używaj produktów biobójczych. Przed użyciem zawsze przeczytaj etykietę i informacje o produkcie.