Świerzbowce u kotów: jak rozpoznać, odróżnić od pcheł i leczyć

Mali szkodnicy – i to nie do końca niegroźni

Choć są bardzo małe i drobne, wywołują u kotów liczne dolegliwości. Mowa o roztoczach. Oprócz silnego świądu mogą stać się one niebezpieczne przede wszystkim dla starszych i osłabionych zwierząt. Jak jednak rozpoznać roztocza u kotów i co mogą zrobić właściciele, aby jak najszybciej pozbyć się tych pasożytów?

Czym są roztocza?

Roztocza to pasożyty. Żywią się krwią swojego żywiciela i mogą atakować nie tylko koty, ale nie oszczędzają również innych zwierząt oraz ludzi. Roztocza nie są owadami, lecz należą do gromady pajęczaków. Ponadto istnieje około 50 000 różnych gatunków roztoczy. Najczęstsze z nich to:

• Świerzbowce drążące
• Trombiculidae (larwy roztoczy)
• Świerzbowce uszne
• Drapieżny roztocz

Przede wszystkim świerzbowce drążące są szeroko rozpowszechnione i często prowadzą u kotów do groźnego świerzbu głowy. Świerzbowce uszne natomiast znane są z tego, że mogą wywoływać u zwierząt świerzb uszny.

Różne gatunki roztoczy

Poniżej przedstawiono najczęstsze gatunki roztoczy wraz z ich wpływem na kota. Dzięki różnym objawom można odróżnić poszczególne roztocza od siebie, co pozwala na podjęcie indywidualnego zwalczania roztoczy u kotów.

Świerzbowiec drążący

Do świerzbowców drążących należą między innymi Sarcoptidae oraz Notoedres cati. Jest to tak zwany gatunek świerzbowca. Mogą one wywoływać u kotów świerzb. Jest to choroba, która może być nie tylko bardzo nieprzyjemna, ale także niebezpieczna dla dotkniętego nią zwierzęcia. Świerzbowce drążące występują głównie w krajach południowoeuropejskich.

Samice świerzbowca drążącego wkopują się na głębokość do 1 cm w skórę swojego żywiciela i składają tam jaja. Poważne uszkodzenia skóry, czyli tak zwany świerzb, są skutkiem takiej inwazji roztoczy u kotów. W samych Niemczech taka inwazja u kotów występuje jednak dość rzadko. Jest ona za to wysoce zaraźliwa.

• Powoduje wyraźne uszkodzenia skóry
• Samica roztocza składa jaja 1 cm pod skórą
• Silny świąd
• Żyje na obszarach południowoeuropejskich
• Bardzo zaraźliwy

Trombiculidae (larwy roztoczy)

Larwy roztoczy z rodziny Trombiculidae mają wielkość główki od szpilki. Na skórze kota można je rozpoznać jako małe pomarańczowe do czerwonych punkciki. Dlatego też larwy te można bardzo łatwo wykryć pod mikroskopem, co właściciele kotów mogą bez problemu zlecić u weterynarza.

W stadium larwalnym te pajęczaki żywią się krwią swojego żywiciela. Gdy jednak dorosną, stają się małymi wegetarianami żyjącymi na ziemi. Tam też składają jaja, a larwy wykluwają się również na podłożu. Okres wylęgania przypada na czas między majem a październikiem, dlatego ryzyko inwazji w tym okresie jest szczególnie wysokie.

Larwy czekają teraz w trawie na przechodzącego żywiciela. Z tego powodu u kotów najczęściej atakowane przez te roztocza są łapy wraz z nogami lub brzuch. Małe roztocza przyczepiają się i wydzielają wydzielinę, która prowadzi u kota do silnego świądu, a częściowo także do wysypki skórnej.

Do objawów należą:

• Koty potrząsają się częściej niż zwykle
• Koty drapią się częściej i zawsze w tych samych miejscach
• Zwierzęta liżą się po nogach i łapach
• Na skórze kota widoczne są małe ukąszenia i czerwone miejsca
• Koty tarzają się i ocierają o przedmioty

Świerzbowce uszne

Świerzbowce uszne również należą do świerzbowców i można je znaleźć w zewnętrznym przewodzie słuchowym kota. W zależności od stopnia inwazji mogą rozprzestrzenić się aż do błony bębenkowej, gdzie składają swoje jaja. Po wykluciu się larwy rozwijają się w ciągu trzech tygodni w dorosłe osobniki. W tym czasie żywią się płynem tkankowym z ucha kota. Aby się do niego dostać, nadgryzają tkankę ucha, co przyczyniło się do nadania im nazwy świerzbowców usznych.

Dla dotkniętego kota gryzienie ucha jest szczególnie nieprzyjemne. Powstaje nie tylko bardzo silny świąd. Dodatkowo szybko dochodzi do podrażnienia ucha wewnętrznego, co może wiązać się również z silnym bólem.

Warto wiedzieć: Świerzbowce uszne są odpowiedzialne za połowę wszystkich zapaleń uszu u kotów.

Do objawów należą:

• Silny świąd uszu
• Koty drapią się częściej po uszach
• Podrażnienie ucha wewnętrznego
• Uczulenie na antygeny roztoczy
• Ciemny „nalot” w uchu

Drapieżny roztocz / roztocza sierści

Drapieżne roztocze znane są również pod nazwą cheyletieloza. U zainfekowanego kota można znaleźć małe pakiety jaj u nasady włosa. Po wykluciu się larw przypominają one wizualnie typowy łupież w sierści. To właśnie powód, dla którego nie zawsze są one od razu rozpoznawane. Również w przypadku tego gatunku roztoczy koty cierpią na świąd i częściej się drapią.

Drapieżne roztocze przechodzą jednak także na inne zwierzęta, a nawet na ludzi, dlatego muszą być poddane bezpośredniemu leczeniu. Dodatkowo należy pilnie oczyścić otoczenie.

Jak dochodzi do zarażenia roztoczami u kotów?

Sposób, w jaki dochodzi do zarażenia roztoczami u kotów, zależy od gatunku roztocza. Koty wychodzące łapią np. larwy roztoczy z rodziny Trombiculidae podczas przemierzania łąk i pól. Drapieżne roztocze przenoszą się natomiast raczej poprzez kontakt z innymi kotami i zwierzętami. Ochrona przed nimi jest bardzo trudna, co dotyczy przede wszystkim kotów wychodzących.

Przenoszenie roztoczy z kota na człowieka

W przypadku niektórych gatunków roztoczy może dojść do ich przeniesienia z kota na człowieka. Jest to z kolei zależne od gatunku roztocza. Ryzyko jest szczególnie wysokie w przypadku cheyletielozy oraz świerzbowca drążącego (Notoedres cati). U ludzi wywołują one następujące objawy:

• Świąd
• Wysypka skórna
• Zapalenie skóry

Ponadto gatunki te potrafią przetrwać pewien czas poza organizmem żywiciela. Oznacza to, że mogą one bytować w gospodarstwie domowym na meblach, czekając na żywiciela. W takim przypadku, po zdiagnozowaniu zarażenia, ważne jest, aby zawsze dokładnie oczyścić całe otoczenie. Aby mieć pewność, zaleca się powtarzanie czyszczenia w regularnych odstępach czasu. W ten sposób zostaną zniszczone również wszystkie jaja.

Człowiek może być dodatkowo atakowany przez larwy roztoczy z rodziny Trombiculidae. Do zarażenia dochodzi jednak zazwyczaj podczas prac w ogrodzie, a nie przez kontakt z kotem. Roztocze te mogą przejść na człowieka również podczas spaceru przez las i łąki.

Ważne: W przypadku wystąpienia objawów zarażenia należy niezwłocznie udać się do lekarza. Z nim możesz omówić dalsze postępowanie oraz podjęte środki.

Roztocze czy pchły u kota? Jak je rozróżnić

Świąd, drapanie i zaczerwieniona skóra mogą być spowodowane przez roztocze, ale równie dobrze przez pchły. Kilka cech pomaga w ich rozróżnieniu:

• Pchły są widoczne gołym okiem: mają około 2 do 3 mm długości, są ciemnobrązowe, spłaszczone bocznie i bardzo szybkie. Często jednak widać tylko ich odchody w postaci czarnych grudek w sierści, zwłaszcza na grzbiecie, karku i u nasady ogona.
• Świerzbowiec uszny powoduje powstawanie ciemnobrązowej, grudkowatej woskowiny, która przypomina fusy z kawy. Kot często potrząsa głową i drapie się po uszach.
• Larwy roztoczy z rodziny Trombiculidae są widoczne jako maleńkie pomarańczowo-czerwone punkciki, typowo na brzegach uszu, między palcami i na brzuchu, zwłaszcza późnym latem i jesienią.
• Drapieżne roztocze (Cheyletiella) objawiają się dużą ilością łupieżu w sierści, szczególnie na grzbiecie. Pod lupą widać, jak łuski się poruszają.
• Świerzbowiec drążący (świerzb głowy) prowadzi do powstawania strupów i wypadania włosów, często zaczynając od brzegów uszu i głowy.

Test na odchody pcheł

Wyczesz sierść gęstym grzebieniem przeciwpchelnym blisko skóry i umieść wyczesany materiał na wilgotnym ręczniku papierowym. Jeśli ręcznik zabarwi się wokół grudek na czerwono, oznacza to obecność odchodów pcheł ze strawioną krwią i jest wyraźną wskazówką na obecność pcheł. Pchły mogą również przenosić tasiemca psiego.

Same roztocze są zazwyczaj zbyt małe, aby je zobaczyć. To, czy kot ma roztocze i jakie, lekarz weterynarii ustala na przykład za pomocą zeskrobiny skórnej lub próbki z ucha pod mikroskopem. Jest to ważne, ponieważ leczenie różni się w zależności od pasożyta.

Leczenie roztoczy u kotów

Gdy tylko zauważysz u swojego kota poniższe objawy, powinieneś pilnie udać się z nim do weterynarza.

• Silny świąd
• Zaczerwienienia skóry
• Kot drapie się częściej niż zwykle lub często potrząsa głową
• Zarażenie roztoczami jest widoczne gołym okiem
• Wywołanie reakcji alergicznej

Dokładna diagnoza postawiona przez weterynarza pomaga ustalić gatunek roztocza. Dzięki temu możliwe jest opracowanie specjalnego planu leczenia i ustalenie terapii. Nie wszystkie roztocze leczy się tak samo. Również pchły i inne pasożyty mogą wywoływać u kotów podobne objawy, dlatego konieczne jest wyjaśnienie tego przez specjalistę. Ponadto można od razu leczyć objawy lub problemy skórne.

Niektóre możliwości leczenia:

• Ostrożne oczyszczanie zainfekowanych miejsc
• W przypadku świerzbowca usznego podanie do ucha pasty, która je zabija
• Leczenie bakteryjnych infekcji wtórnych
• Codzienna dezynfekcja zainfekowanych miejsc
• Wyczesywanie sierści
• Czyszczenie otoczenia

Wskazówka: Środki przeciw roztoczom powinny być zawsze konsultowane z lekarzem weterynarii, ponieważ substancja czynna i dawkowanie muszą być dostosowane do rodzaju roztoczy oraz konkretnego kota. Niektóre koty reagują na preparaty nudnościami, apatią lub zmęczeniem, rzadziej także reakcjami alergicznymi. Środki zawierające permetrynę są dla kotów toksyczne.

Leczenie świerzbu u kotów

Często inwazja niektórych gatunków roztoczy wywołuje u kotów świerzb, który wymaga pilnego leczenia. Najważniejszym celem jest zabicie samych roztoczy, co dotyczy również ich jaj. Równocześnie prowadzi się leczenie bakteryjnych infekcji skóry.

Świerzb jest poważną chorobą, która może być dla kotów bardzo niebezpieczna. Ponadto choroba ta jest wysoce zaraźliwa. Zwierzęta żyjące razem w jednym gospodarstwie domowym powinny być zatem bezwzględnie odizolowane.

Dodatkowo bardzo ważne jest, aby lekarz weterynarii nadzorował terapię. Odpowiednio zmienione chorobowo miejsca na skórze można leczyć różnymi środkami, które są zalecane przez lekarza weterynarii.

Profilaktyka przeciw roztoczom u kotów

Wielu właścicieli kotów zadaje sobie pytanie, czy inwazji roztoczy u kota nie można zapobiec bezpośrednio poprzez odpowiednią profilaktykę. Istnieją różne środki, które jednak nigdy nie mogą zagwarantować 100-procentowej ochrony.

Obroże: Obroże, które podczas noszenia wydzielają substancję, są bardzo popularne wśród właścicieli kotów. Jednakże zagrożenie, jakie niosą ze sobą obroże dla kotów, jest często niedoceniane. Zwłaszcza koty wychodzące mogą zahaczyć się obrożą i poważnie się zranić. Z tego powodu właściciele kotów powinni zawsze rezygnować ze stosowania obroży.

Spot-On: Tak zwany Spot-On można łatwo nanieść na skórę kota. Dzięki rozprzestrzenianiu się tego środka roztocza giną, a jaja są niszczone. Jednak również tutaj różne preparaty mogą wywoływać u zwierząt alergie. Z tego powodu niektórzy lekarze weterynarii doradzają właścicielom kotów, aby reagowali tylko wtedy, gdy występuje ostra inwazja.

Dalsze środki zapobiegawcze przeciw roztoczom u kotów:

• Regularne czyszczenie miejsc do spania kotów
• Regularna kontrola często atakowanych części ciała
• Pranie tekstyliów zawsze w wysokich temperaturach
• Regularne czyszczenie produktów do pielęgnacji sierści, takich jak szczotki
• Czyszczenie uszu miękką ściereczką i zalecanym przez lekarza weterynarii płynem do czyszczenia uszu
• Unikanie wilgoci w kocach i tym podobnych przedmiotach

Roztoczy nie należy lekceważyć

Roztocza u kotów to poważny problem, którego nigdy nie należy lekceważyć. Roztocza prowadzą nie tylko do silnego i nieprzyjemnego świądu. Poprzez drapanie zwierzęta mogą się również poważnie skaleczyć. Rany i uszkodzenia skóry, takie jak świerzb, mogą prowadzić do kolejnych infekcji i silnych stanów zapalnych. Ponadto nierzadko zdarza się, że różne gatunki roztoczy wywołują różne choroby. Przykładem jest zapalenie ucha wywołane przez świerzbowce uszne. Z tego powodu ważne jest, aby zawsze udać się do lekarza weterynarii.

Częste pytania dotyczące roztoczy u kotów

Jak rozpoznać, że mój kot ma roztocza?

Zainfekowane koty cierpią na silny świąd i częściej się drapią. W miejscach inwazji często występują zaczerwienienia. Do typowych miejsc należą uszy, cała głowa oraz kark kota. Mogą wystąpić również wypadanie sierści, strupy i grudki.

Co można zrobić, gdy kot ma roztocza?

Ważne jest, aby skrupulatnie wyczyścić cały dom kilka razy. Lekką inwazję roztoczy można zwalczać za pomocą sprayów i olejków. W przypadku bardzo silnej inwazji zazwyczaj konieczne są silniejsze środki chemiczne. Szampony również mogą pomóc w stopniowym zabijaniu roztoczy.

Czy roztocza mogą przenosić się z kotów na ludzi?

Podczas gdy świerzbowce uszne nie przechodzą z kota na człowieka, istnieje wiele gatunków roztoczy, które wykorzystują również człowieka jako żywiciela. Należą do nich roztocza sierściowe i świerzbowce drążące. Również u ludzi wywołują one silny świąd i problemy skórne.

Czy istnieją domowe sposoby na roztocza?

Obecnie nie ma dowodów naukowych na to, że domowe sposoby działają w przypadku inwazji roztoczy. Jednak niektórzy właściciele kotów przysięgają na różne olejki lub cytrynę. Należy jednak pamiętać, że niektóre koty cierpią na stany zapalne skóry z powodu inwazji roztoczy, więc stosowanie niesprawdzonych środków może szybko doprowadzić do infekcji.

Jak leczyć roztocza u kotów?

W zależności od gatunku roztoczy istnieją różne możliwości leczenia. Spraye, preparaty typu Spot-On i olejki to tylko niektóre z nich. Dodatkowo dostępne są szampony. Należy również podać środek przeciwświądowy. Jeśli skóra jest już uszkodzona, tutaj również należy wdrożyć leczenie.

Skąd biorą się roztocza u kotów?

Inwazja roztoczy u kota następuje na bardzo różne sposoby. Gatunek roztoczy zawsze odgrywa ważną rolę. Na przykład roztocza trawiaste czekają w trawie, aby przyczepić się do żywiciela. Świerzbowce uszne natomiast przenoszą się podczas kontaktu z innymi kotami. Koty wychodzące są zatem bardziej narażone na oba rodzaje roztoczy niż koty domowe.

Źródła: 1. Deplazes et al.(2013): Lehrbuch der Parasitologie für die Tiermedizin, s. 424.

Źródła uzupełniające poszczególne sekcje

• ESCCAP Deutschland: Pchły u psów i kotów