Nicienie na roślinach: rozpoznawanie szkodników i atakowanie pożytecznych owadów

Kiedy właściciele ogrodów i profesjonalni hodowcy słyszą termin nicienie na roślinach, opinie często się różnią. Dla niektórych są niewidzialnym koszmarem, który niszczy korzenie, niszczy plony i powoduje nieubłagane więdnięcie roślin. Dla innych są one najlepszą bronią biologiczną – mikroskopijnymi wybawicielami, którzy eliminują z gleby uparte szkodniki, takie jak komary, ryjkowce czy larwy, w wysoce skuteczny i całkowicie wolny od trucizn sposób. Ta dwoistość sprawia, że ​​świat nicieni (Nematoda) jest tak fascynujący i złożony. Aby skutecznie działać w ogrodzie lub szklarni, konieczne jest odróżnienie niszczycielskich nicieni pasożytniczych roślin od pożytecznych nicieni entomopatogennych (chorobotwórczych dla owadów). W tym artykule szczegółowo opisano biologię, specyficzne wzorce uszkodzeń i strategie profesjonalnego stosowania obu grup nicieni.

Nicienie pasożytnicze roślin: niewidzialni niszczyciele w glebie

Nicienie pasożytujące na roślinach należą do najniebezpieczniejszych patogenów w produkcji roślinnej, ponieważ są najtrudniejsze do zdiagnozowania. Zwykle żyją ukryte w glebie, przebijają komórki roślinne specjalnym kolcem (mandrynem) i pobierają z nich składniki odżywcze. Często wstrzykują enzymy, które zmieniają tkankę roślinną lub przenoszą niebezpieczne wirusy roślinne. W zależności od gatunku żyją jako pasożyty ektopasożytnicze (na zewnątrz korzenia) lub pasożyty wewnętrzne (wewnątrz tkanki roślinnej).

Niemienie korzeniowe (Meloidogyne spp.)

Węzełek północny (Meloidogyne hapla) to klasyczny endopasożyt osiadły. Larwy wnikają do korzenia, migrują do centralnego cylindra i indukują tam tworzenie się specyficznej tkanki odżywczej. Prowadzi to do tytułowych, zaokrąglonych zgrubień na korzeniach [2]. Samice bardzo pęcznieją wewnątrz korzenia i składają do 500 jaj w woreczku jajowym, który często wystaje z korzenia. W przypadku roślin uprawnych, takich jak marchew, inwazja prowadzi do skrajnego bocznego tworzenia się korzeni („zarostu”) i silnej ległości, co sprawia, że ​​zebrany produkt nie nadaje się do sprzedaży [2]. Rośliny nad ziemią często wykazują nieregularne wschody i objawy więdnięcia.

Niemienie powodujące uszkodzenie korzeni (Pratylenchus spp.)

W przeciwieństwie do nicieni zajmujących się węzłami korzeniowymi, nicienie powodujące uszkodzenia korzeni, takie jak Pratylenchus penetrans, pozostają mobilne przez całe życie (migrujące endopasożyty). Wnikają w korę korzeni, przegryzają tkankę i pozostawiają zniszczone komórki. Typowymi objawami są brązowe zmiany (pęknięcia i martwica) na drobnych korzeniach [2]. Ogromnym problemem inwazji Pratylenchus są infekcje wtórne: rany wywołane przez nicienie stanowią punkty wejścia dla grzybów glebowych (np. Verticillium) lub bakterii, co często prowadzi do całkowitej zgnilizny korzeni i śmierci rośliny [2].

Łodyga i listki (Ditylenchus i Aphelenchoides)

Nie wszystkie szkodliwe nicienie żyją wyłącznie w korzeniach. W deszczową pogodę mała łodyga (Ditylenchus dipsaci) wnika do pędu przez warstwę wody. Niszczy tkankę komórkową za pomocą specjalnych enzymów, co prowadzi do typowego zgrubienia, skręcenia, a w przypadku marchwi masywnej zgnilizny główki (suchej zgnilizny) [2]. Na truskawkach mszyca truskawkowa (Aphelenchoides fragariae) powoduje tak zwaną „chorobę kalafiora”, podczas której pąki kwiatowe ściśle przylegają do siebie na pogrubionych łodygach, a liście stają się poważnie skarłowaciałe [1].

Nicienie przenoszące wirusy (Xiphinema spp.)

Niektóre nicienie będące pasożytami zewnętrznymi powodują swoje główne szkody nie poprzez bezpośrednie żerowanie, ale jako wektory wirusów roślinnych. Wybitnym przykładem jest Xiphinema divesicaudatum, który przenosi wirusa mozaiki arabizmu (AMV) na truskawki [1]. Sam proces ssania powoduje powstawanie jedynie małych, niepozornych zgrubień. Jednakże wirus powoduje niejednolite żółte (mozaika), zwinięte liście i zahamowanie wzrostu. Ponieważ nicień ma niezwykle dużą gamę roślin żywicielskich (w tym wiele chwastów, takich jak cieciornica czy mniszek lekarski), a jego cykl życiowy trwa do trzech lat, zwalczanie jest niezwykle trudne [1].

Zapobieganie i obrona: Jak kontrolować szkodliwe nicienie

Ponieważ chemiczne środki nicieniobójcze są zakazane lub podlegają ścisłym regulacjom w ogrodach przydomowych i działkowych, a także w rolnictwie ekologicznym, zwalczanie nicieni pasożytujących na roślinach opiera się na środkach agronomicznych i biologicznych:

• Płodozmian i przerwy w uprawie: Nicienie cystowe marchwi (Heterodera carotae) są wysoce specyficzne dla żywiciela. Ścisła przerwa w uprawie roślin baldaszkowatych trwająca co najmniej cztery lata może znacznie zmniejszyć populację [2]. W przypadku gatunków polifagicznych, takich jak Pratylenchus penetrans, planowanie płodozmianu jest bardziej złożone; Należy tu unikać silnego namnażania upraw poprzedzających, takich jak kukurydza czy rośliny strączkowe [2].
• Rośliny wroga (efekt Tagetes): Ukierunkowana uprawa nagietków (Tagetes patula) to wysoce skuteczna metoda przeciwko Pratylenchus penetrans. Nicienie wnikają do korzeni nagietka, ale tam są zabijane przez substancje fototoksyczne (tiofeny). Okres uprawy nagietków musi wynosić co najmniej trzy miesiące [2].
• Metoda z rośliną przechwytującą: Rzodkiewka oleista (np. odmiana Contra) może być stosowana jako roślina pułapkowa przeciwko nicieniom korzeniowym. Larwy atakują i osiedlają się. WAŻNE: Rośliny należy ściółkować i włączyć po 5-6 tygodniach (przed zakończeniem cyklu rozwojowego nicieni). Jeśli pominiesz ten punkt, nicienie rozmnażają się gwałtownie [2].
• Czarny ugór: Ponieważ nicienie korzeniowe nie przeżywają długo bez rośliny żywicielskiej, 2-3-miesięczny ugór czarny (całkowicie wolny od chwastów, otwarty teren) może zmniejszyć zagęszczenie nicieni nawet o 90% [2].

Nicienie entomopatogenne: mikroskopijne pożyteczne owady w użyciu

Podczas gdy powyższe gatunki niszczą rośliny, nicienie entomopatogenne (EPN) z rodzajów Steinernema i Heterorhabditis są najlepszymi sprzymierzeńcami ogrodnika. W toku ewolucji nicienie te wyspecjalizowały się w pasożytowaniu na larwach owadów w glebie. Są całkowicie nieszkodliwe dla roślin, ludzi i zwierząt domowych [3].

Steinernema Feliae: Specjalista od komarów i muszek owocowych

Komary Sciaridae (Sciaridae) stanowią ogromny problem podczas uprawy młodych roślin i upraw indoor. Ich szkliste, białe larwy z czarnymi torebkami na głowie zjadają drobne korzenie siewek, co często prowadzi do całkowitego zniszczenia [3]. W tym przypadku metodą z wyboru jest użycie Steinernema Feliae. Nicienie rozpuszcza się w wodzie i po prostu podlewa. W ciągu około dziesięciu dni zwykle zabija się około trzech czwartych szkodników występujących w podłożu [3]. Badania pokazują, żeS. Feeliae przy prawidłowym zastosowaniu (np. 75 do 150 zakaźnych młodych osobników na cm²) osiąga wskaźnik skuteczności wynoszący ponad 85% przeciwko larwom komarów grzybów (np. Lycoriella ingenua) w uprawie grzybów [7].

Ostatnie badania pokazują również ogromny potencjał S. Feeliae przeciwko budzącej strach muszce octu wiśniowego (Drosophila suzukii). Ponieważ larwy tego szkodnika często przepoczwarczają się na ziemi w opadłych owocach, traktowanie gleby nicieniami może znacznie spowolnić rozwój populacji. W doświadczeniach laboratoryjnych i terenowych zastosowanieS. Feliaeliczba wyklutych dorosłych much nawet o 53% [4].

Heterorhabditis bacteriophora: broń przeciwko ryjkowcowi czarnemu

Różnica czarna (Otiorhynchus sulcatus) powoduje uszkodzenia wizualne ze względu na swoją zatokę w kształcie litery U, która żeruje na liściach (np. na rododendronach lub wawrzynku). Jednak rzeczywiste, często śmiertelne szkody powstają pod ziemią przez larwy, które masowo zjadają korzenie i bulwy [3]. Nicienie Heterorhabditis bacteriophora są stosowane przeciwko tym larwom i poczwarkom. Niezawodny znak sukcesu: zabite larwy ryjkowca czarnego przybierają charakterystyczny czerwonobrązowy kolor dzięki symbiotycznym bakteriom [3].

Gatunki Heterorhabditis mają również doskonałe działanie przeciwko pędrakom (larwom majowym, czerwcowym lub chrząszczom ogrodowym). Specyficzne szczepy, takie jak Heterorhabditis downesi (szczep 267), osiągnęły wskaźnik śmiertelności do 90% wśród larw chrabąszcza polnego (Melolontha melolontha), gdy zastosowano je w dawce 1000 nicieni na gram gleby w optymalnej temperaturze 20 °C [5]. LokalnyH. bacteriophora są wysoce zjadliwe wobec pędraków chrabąszcza majowego i osiągają 100% śmiertelność w ciągu 7 dni w temperaturze 25 °C [6].

Praktyczny przewodnik: prawidłowe używanie pożytecznych nicieni

Wykorzystywanie żywych pożytecznych owadów wymaga nieco większej wrażliwości niż uciekanie się do chemicznych pałek. Ponieważ nicienie są istotami żywymi, należy wziąć pod uwagę ich wymagania środowiskowe, aby leczenie nie poszło na marne [3].

Często zadawane pytania (FAQ)

Wniosek: Pracuj z naturą, a nie przeciwko niej

Temat Nicienie na roślinach w imponujący sposób pokazuje, jak złożone są zależności zachodzące w glebie. Podczas gdy nicienie pasożytujące na roślinach należy trzymać pod kontrolą poprzez inteligentny płodozmian, łapanie w pułapki roślin takich jak rzodkiewka oleista lub nagietek ochronny, nicienie entomopatogenne oferują nam wysoce skuteczną, ekologiczną broń przeciwko upartym szkodnikom. Jeśli rozumiesz biologię tych mikroskopijnych glisty i przestrzegasz ich wymagań środowiskowych podczas ich stosowania, możesz bezpiecznie unikać chemicznych środków owadobójczych w ogrodzie i szklarni. Uważnie obserwuj swoje rośliny, reaguj na czas na plagi i wykorzystaj moc natury, aby przywrócić równowagę ekologiczną w swoim zielonym królestwie.