Pleśń wykrywalna we krwi: diagnostyka i ocena lekarska

Strach, że pleśń z powietrza w pomieszczeniach dostanie się do organizmu i spowoduje chroniczne uszkodzenia, jest dla wielu osób ogromnym obciążeniem psychicznym. Często na początku pojawia się chęć uzyskania pewności: czy pleśń jest już wykrywalna we krwi? Współczesna diagnostyka oferuje różne podejścia do tego zagadnienia, jednak interpretacja wyników jest złożona. Nie chodzi tu o bezpośrednie wykrycie zarodników grzybów w krwiobiegu – co byłoby scenariuszem nagłej potrzeby medycznej – ale przede wszystkim o wykrycie odpowiedzi immunologicznych lub określonych produktów przemiany materii. W tym artykule dowiesz się szczegółowo, które markery we krwi są rzeczywiście istotne, kiedy test na galaktomannan może uratować życie i dlaczego dodatni wynik przeciwciał nie oznacza automatycznie, że przyczyną jest Twój dom.

Rola przeciwciał IgE w wykrywaniu uczulenia na pleśń

Najczęściej wykonywanym badaniem krwi w związku z pleśnią jest oznaczenie swoistej immunoglobuliny E (sIgE). Test ten stanowi część diagnostyki alergii typu I, takiej jak alergiczny nieżyt nosa czy astma oskrzelowa. Kiedy organizm napotyka antygeny pleśni, układ odpornościowy wytwarza te przeciwciała, jeśli zostanie odpowiednio rozmieszczony [3].

W diagnostyce laboratoryjnej wykorzystuje się takie procedury jak RAST (test sorbentu na alergię radiową) czy nowocześniejszy EAST (test sorbentu na alergię enzymatyczną). Wyniki podzielono na klasy od 0 do 6. Według Urzędu Zdrowia Badenii-Wirtembergii klinicznie wyraźnych objawów można spodziewać się zwykle dopiero od klasy 3 wzwyż, ale mogą one być również niższe w przypadku wyjątkowo wysokiego narażenia [3].

Ograniczenia diagnostyki IgE

Głównym problemem w diagnostyce jest brak standaryzacji ekstraktów testowych. Istnieje ponad 100 000 gatunków pleśni, ale standardowe rozwiązania badawcze są dostępne tylko dla około 20 gatunków [1]. Ujemny wynik badania krwi nie wyklucza zatem całkowicie alergii na pleśń, gdyż pacjent może zareagować w sposób nieuwzględniony w standardowym panelu. Ponadto poziom sigE niekoniecznie koreluje z nasileniem objawów [1].

Przeciwciała IgG a diagnostyka egzogennego alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych (EAA)

Podczas gdy IgE oznacza natychmiastową alergię, specyficzne przeciwciała IgG wskazują na reakcję immunologiczną typu III. Ma to znaczenie kliniczne w diagnostyce egzogennego alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych (EAA), zapalenia pęcherzyków płucnych [1]. EAA często pojawia się po masowym narażeniu, na przykład przez zanieczyszczone nawilżacze lub w rolnictwie („płuca rolnika”).

Jednak wykrycie precypityn IgG we krwi jedynie dowodzi, że miał miejsce kontakt z odpowiednią pleśnią. Wiele zdrowych osób ma podwyższony poziom IgG bez wystąpienia objawów [1]. Dlatego rozpoznanie EAA nie może nigdy opierać się wyłącznie na wynikach badań krwi, ale musi być uzupełnione objawami klinicznymi (gorączka, duszność 4–12 godzin po kontakcie) i badaniami obrazowymi, takimi jak HR-CT [1, 31].

Testy na galaktomannan i beta-D-glukan: markery inwazyjnych grzybic

W diagnostyce klinicznej pacjentów ciężko chorych lub z obniżoną odpornością (np. po przeszczepieniu narządów lub w trakcie chemioterapii) wykrywanie składników pleśni we krwi odgrywa kluczową rolę. Nie szukamy tutaj odpowiedzi immunologicznej, ale raczej cząsteczek samej ściany komórkowej grzyba.

• Test na galaktomannan: Galaktomannan to polisacharyd uwalniany specyficznie przez gatunki z rodzaju Aspergillus podczas wzrostu. Dodatni wynik w surowicy silnie wskazuje na inwazyjną aspergilozę [6].
• (1 →3)-β-D-Glukan (BDG): Jest to marker grzybiczy występujący w ścianach komórkowych prawie wszystkich pleśni (z wyjątkiem Zygomycetes). Jest bardzo czuły, ale mniej swoisty niż galaktomannan [6].

W przypadku zdrowych osób bez niedoboru odporności testy te na ogół nie dają żadnych wskazań ani korzyści diagnostycznych, jeśli podejrzewa się narażenie na pleśń w pomieszczeniach zamkniętych [6].

Biomonitoring mikotoksyn we krwi: nauka kontra praktyka

Często wymaganym obszarem jest biomonitorowanie mikotoksyn (toksyn pleśni), takich jak aflatoksyny lub ochratoksyna A we krwi lub moczu. Pleśnie mogą wytwarzać te toksyny w postaci metabolitów wtórnych [3].

Jednak Komisja Instytutu Roberta Kocha „Metody i zapewnienie jakości w medycynie środowiskowej” wyraźnie stwierdza: W diagnostyce medycznej narażenia w pomieszczeniach zamkniętych generalnie nie ma wskazań do badania mikotoksyn we krwi [6]. Stężenia wchłaniane poprzez wdychanie w normalnych pomieszczeniach mieszkalnych są zwykle tak niskie, że znajdują się poniżej granicy wykrywalności lub nie można ich odróżnić od spożycia z pożywieniem (główne źródło mikotoksyn u ludzi) [15, 16].

Dlaczego samo badanie krwi nie dostarcza żadnych informacji o źródle pleśni

Głównym problemem związanym z wykorzystaniem badań krwi do wyjaśnienia uszkodzeń mieszkań jest brak lokalnej klasyfikacji. Nawet jeśli we krwi wykryty zostanie wysoki poziom uczulenia na Aspergillus versicolor (typowy wskaźnik wilgotności), nie oznacza to, że przyczyną jest pleśń za tapetą w sypialni [1, 13].

Stężenie pleśni w powietrzu zewnętrznym podlega ogromnym wahaniom. Latem można uzyskać ponad 2000 CFU/m3 powietrza [1]. Człowiek codziennie wdycha tysiące zarodników, z których wszystkie mogą wywołać odpowiedź immunologiczną we krwi. Dlatego diagnostyka medyczna musi być zawsze uzupełniona o badanie fizyki budynku i w razie potrzeby pobranie próbek materiałów, aby wykluczyć związek przyczynowy [3, 6].

Niezalecane procedury w diagnostyce pleśni

Istnieje wiele procedur, które są często oferowane, ale dla których nie ma wystarczających dowodów naukowych zgodnie z wytycznymi RKI i AWMF [6]:

• Test transformacji limfocytów (LTT): Ten test na obecność pleśni nie jest wskazany i nie dostarcza żadnych przydatnych informacji na temat alergii [6, 31].
• Oznaczanie cytokin lub stresu oksydacyjnego: Markery te są zbyt niespecyficzne i może na nie wpływać wiele innych czynników [6].
• Metody alternatywne: Metody takie jak elektroakupunktura według Volla, biorezonans czy kinezjologia nie mają podstaw medycznych do wykrywania skażenia pleśnią [6].

Często zadawane pytania (FAQ)

Wniosek

Pleśnie pozostawiają ślady w organizmie człowieka, które można zmierzyć we krwi. Ale „badanie krwi na pleśń” nie jest prostym narzędziem typu „tak/nie”. Chociaż specyficzne przeciwciała IgE i IgG dostarczają cennych informacji na temat rodzaju reakcji immunologicznej, największym wyzwaniem pozostaje przypisanie ich ekspozycji w domu. Dla osób z nienaruszonym układem odpornościowym najważniejszym środkiem w przypadku podejrzenia pleśni nie jest niekończące się poszukiwanie markerów we krwi, ale raczej konsekwentne wyjaśnianie przyczyny i usuwanie uszkodzeń spowodowanych wilgocią. Jeżeli borykasz się z problemami układu oddechowego, wskazana jest wizyta u alergologa lub specjalisty medycyny środowiskowej w celu postawienia rzetelnej diagnozy na podstawie wywiadu, testów skórnych i celowanych badań krwi.