Co jedzą śmierdzące robaki? Kompletne menu (rośliny i owady)

Każdy, kto późnym latem lub jesienią odkryje śmierdzącego robaka w ogrodzie lub nawet we własnym domu, nieuchronnie zadaje sobie pytanie: Co właściwie jedzą śmierdzące robaki? Czy szukają pożywienia w naszych domach? Czy zjadają nasze ubrania i zapasy? Najpierw krótka odpowiedź: nie jedzą niczego w pomieszczeniach zamkniętych, ponieważ po prostu hibernują. Jednak na łonie natury menu wygląda zupełnie inaczej – i jest znacznie bardziej złożone, niż zakłada większość właścicieli ogrodów.

Rodzina śmierdzących (Pentatomidae), do której należą potocznie zwane „śmierdzące”, dzieli się na dwa zupełnie różne obozy pod względem diety: Zdecydowana większość to odrosty roślinne (fitofagi), które mogą powodować znaczne szkody w rolnictwie. Jednak mniejszą, ale niezwykle ważną ekologicznie grupę stanowią drapieżne śmierdzące, które jako owady pożyteczne aktywnie polują na inne owady [1, 3]. Aby zrozumieć, dlaczego niektóre rośliny więdną w ogrodzie lub dlaczego niektóre gatunki owadów wykorzystuje się nawet do zwalczania szkodników, musimy szczegółowo przyjrzeć się zwyczajom żywieniowym tych fascynujących owadów.

Anatomia karmienia: w jaki sposób śmierdzące robaki zjadają jedzenie?

Aby zrozumieć, co jedzą śmierdzące robaki, musisz najpierw zrozumieć, jak jedzą. W przeciwieństwie do chrząszczy i gąsienic, śmierdzące robaki nie mają aparatu gębowego do żucia (żuchw). Nie potrafią odgryźć kawałków liścia ani owocu. Zamiast tego należą do rzędu Hemiptera i są wyposażone w wysoce wyspecjalizowaną trąbkę przekłuwającą i ssącą (mównicę) [4].

W spoczynku tułów leży płasko na spodniej stronie ciała, pomiędzy nogami. Kiedy robak chce jeść, składa trąbę do przodu. Proces jedzenia składa się z kilku bardzo złożonych etapów:

1. Kłucie: owad wbija swoje cienkie jak igła włosie (mandryny) głęboko w tkankę roślinną (lub w ciało ofiary).
2. Wstrzykiwanie śliny: owad pompuje soki trawienne do źródła pożywienia przez specjalny kanał ślinowy. U roślinożerców enzymy te zawierają białka, które rozpuszczają i upłynniają tkankę komórkową rośliny [2, 4].
3. Ssanie: drugim kanałem w trąbce, kanałem pokarmowym, robak wysysa płynną, bogatą w składniki odżywcze miazgę (soki roślinne lub hemolimfę owadów) jak przez słomkę [3].

Roślinożerne śmierdzące robaki: menu ponad 200 gatunków

Zdecydowana większość śmierdzących robaków występujących w naszym kraju to fitofagi, czyli roślinożerne. Podczas gdy niektóre gatunki rodzime specjalizują się w określonych rodzinach roślin, w szczególności nowo wprowadzone gatunki inwazyjne charakteryzują się skrajną polifagią. Oznacza to, że w królestwie roślin są absolutnie wszystkożercami. Marmorowany pluskwiak śmierdzący (Halyomorpha halys) i robak zielony ryżowy (Nezara viridula) wykorzystują jako źródło pożywienia znacznie ponad 100 do 200 różnych gatunków roślin [1, 2].

1. Owoce i jagody (ulubione jedzenie)

Błędy śmierdzące zdecydowanie preferują rozwój struktur roślinnych, zwłaszcza dojrzewających nasion i owoców. Te części rośliny są szczególnie bogate w składniki odżywcze. Preferowane rodzaje owoców to:

• Rosaceae: Jabłka, gruszki, wiśnie, brzoskwinie i nektarynki znajdują się na górze menu [2, 4].
• Jagody: Maliny, jeżyny, porzeczki i agrest są masowo wsysane [1].
• Uprawa winorośli: Opróżnia się także winogrona. Prowadzi to nie tylko do bezpośredniego uszkodzenia jagód, ale może być również problematyczne podczas zbiorów winogron. Kiedy robaki śmierdzące zostaną dociśnięte do winogron, uwalniają wydzielinę stresową, która psuje smak wina (tzw. „wydźwięk owadów”) [6].
• Orzechy: Nie oszczędza się także orzechów laskowych i migdałów. Na przykład w Gruzji marmorowany robak śmierdzący tymczasowo zniszczył jedną trzecią całych zbiorów orzechów laskowych poprzez swoją aktywność ssania [10].

2. Warzywa i rośliny rolne

Śmierdzące robaki są nie mniej wybredne w ogrodzie warzywnym i na polu. Atakują przede wszystkim warzywa owocowe i rośliny strączkowe, ponieważ tutaj gęstość składników odżywczych w strąkach i owocach jest najwyższa:

• Rodzina psiankowatych: Pomidory, papryka i bakłażany są wyjątkowo zagrożone. W przypadku pomidorów ślina enzymatyczna powoduje powstawanie gąbczastych, białych plam pod skórką (mętna plama) [3].
• Strączki (rośliny strączkowe): Fasola, groch i soja. Owady wgryzają się bezpośrednio przez strąk w rozwijające się nasiona, w wyniku czego powstaje karłowata, płaska fasola [3].
• Rolnictwo: kukurydza (tutaj często jest zasysana bezpośrednio przez liście tymotki do ziaren kukurydzy) i ziemniaki [1, 4].

3. Rośliny ozdobne, krzewy i drzewa

Kiedy nie są dostępne żadne owoce ani warzywa lub wczesną wiosną, gdy plony rolne nie są jeszcze gotowe, śmierdzące robaki przenoszą się na rośliny ozdobne i drzewa leśne. Następnie wysysają liście, młode pędy, a nawet korę drzew [4]. Popularnymi gospodarzami są:

• Bluebell (Paulownia tomentosa) i trąbka (Catalpa bignonioides) [2].
• Buddleia (Buddleja), hibiskus, słoneczniki i bzy [1].
• Klon i jesion [4].

Specjaliści: Co jedzą gatunki rodzime i inwazyjne?

Chociaż wiele śmierdzących pluskwiaków jest polifagami, można tu znaleźć subtelne różnice w zachowaniach żywieniowych różnych gatunków.

Marmorowany śmierdzący błąd (Halyomorpha halys)

Ten szkodnik pochodzący z Azji jest szkodnikiem najbardziej powszechnym. Prawie nie ma rośliny, która by je odrzucała. Znana jest z przełączania się między różnymi roślinami żywicielskimi przez cały sezon. Wiosną żeruje na drzewach i krzewach ozdobnych, latem przenosi się do sadów owocowych (brzoskwinie, jabłka), a późnym latem atakuje pola warzywne (kukurydza, soja, pomidory) [4].

Robak z zielonego ryżu (Nezara viridula)

Również inwazyjny (pochodzący z Afryki Wschodniej), ma podobnie szeroką dietę jak robak marmorowany, ale w okresie tworzenia owoców i nasion wykazuje jeszcze większą preferencję dla roślin zielnych, jednorocznych. Jest głównym wrogiem roślin strączkowych (soja, fasola) oraz papryki i pomidorów w szklarni i na zewnątrz [1, 7].

Zielony śmierdzący robak (Palomena prasina)

Nasz rodzimy zielony pluskwa żeruje również polifagotycznie na różnych drzewach liściastych (lipa, olcha, leszczyna) i roślinach zielnych. W rolnictwie występuje zwykle tylko jako szkodnik okazjonalny, ale w uprawie owoców ziarnkowych (jabłka) może również powodować szkody w postaci wgnieceń w kształcie krateru w wyniku działania ssącego na dojrzewających owocach [5].

Drapieżne śmierdzące robaki: pożyteczni myśliwi w ogrodzie

Powszechnym błędnym przekonaniem jest, że wszystkie śmierdzące robaki to szkodniki roślin. Specjalna podrodzina śmierdzących owadów, Amyotinae (Asopinae), w trakcie ewolucji zmieniła strony. Ewoluowały od roślinożerców do agresywnych owadów drapieżnych [7]. W porównaniu do swoich roślinożernych krewnych, jego kłująca trąba jest znacznie grubsza i mocniejsza – jest to idealna broń do przekłuwania ofiary.

Co jest w menu myśliwych?

Drapieżne pluskwy śmierdzące są niezwykle cennymi pożytecznymi owadami dla rolników i ogrodników. Żywią się ponad 200 różnymi gatunkami owadów, preferując ofiary o miękkiej skórze. Ich główna dieta obejmuje [3, 7]:

• Gąsienice: Larwy motyla kapustowatego, omacnicy prosowianki, sowy węglowej i różnych gatunków podglądaczy.
• Larwy chrząszcza: są jednym z niewielu naturalnych wrogów, którzy aktywnie polują i wysysają larwy stonki ziemniaczanej i stonki ziemniaczanej [3].
• Chrząszcze liściaste i inne szkodniki: Czasami ssą także jaja innych owadów lub bezbronne poczwarki.

Znane gatunki drapieżne

• Bądło cierniowate (Picromerus bidens): gatunek pochodzący z Europy, rozpoznawalny po ostrych cierniach na „ramionach” (przedpleczu). Aktywnie poluje w zaroślach i na łąkach na gąsienice motyli i larwy chrząszczy liściastych [7].
• Strażnik leśny (Arma custos): Kolejny rodzimy owad drapieżny, który poluje na owady głównie w lasach liściastych i na obrzeżach lasów [7].
• Kozłek kolczasty (Podisus maculiventris): W Ameryce Północnej ten drapieżny śmierdzący robak jest tak skuteczny, że jest hodowany komercyjnie i wypuszczany w celu biologicznego zwalczania szkodników na polach ziemniaków i fasoli. Jeden dorosły owad może w ciągu sezonu pożreć prawie 100 gąsienic [3].

Nimfy kontra dorosłe osobniki: czy zmienia się sposób karmienia?

Śmierdzące robaki przechodzą niepełną transformację (hemimetabolię). Z jaja wykluwa się nimfa, która już przypomina dorosłe zwierzę, ale nie ma jeszcze w pełni rozwiniętych skrzydeł. Zanim osiągnie dorosłość, zrzuca skórę pięć razy. Zachowania żywieniowe zmieniają się drastycznie podczas tych faz [3, 4]:

• 1. Etap nimfy:nowo wyklute śmierdzące robaki w ogóle nie jedzą. Pozostają w zwartej grupie (agregacji) wokół pustych skorupek jaj i wchłaniają jedynie wilgoć lub żywią się resztkami żółtka [3].
• 2. do 5. stadium nimfy: Od pierwszego wylinki nimfy zaczynają jeść. Młodsze nimfy często wolą bardziej miękkie, wegetatywne części roślin (liście, młode łodygi), ponieważ ich trąba nie jest jeszcze wystarczająco silna, aby przebić twardą skórkę owoców [5].
• Dorosłe owady: Dorosłe osobniki mają najwyższe zapotrzebowanie na energię (do lotu i rozmnażania) i skupiają się przede wszystkim na najbardziej odżywczych częściach roślin: dojrzewających owocach, strąkach i nasionach [5].