Śmierdzące ukąszenie owada: czy owady mogą gryźć ludzi?
Patricia TitzCertyfikowany ekspert ds. szkodników zgodnie z ChemBiozidDV i §9 PflSchG
Patricia Titz jest certyfikowanym ekspertem w dziedzinie ochrony roślin (§ 9 PflSchG) i brała udział w dalszych szkoleniach zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zakazu stosowania środków chemicznych i ChemBiozidDV. Posiada ponad 5-letnie praktyczne doświadczenie w zwalczaniu szkodników i na co dzień doradza klientom Silberkraft. Z pasją dzieli się swoją wiedzą w artykułach poradniczych.
To typowy scenariusz późnego lata lub jesieni: budzisz się rano ze swędzącą, czerwoną plamą na skórze, a wkrótce potem odkrywasz na ścianie sypialni dużego robaka w kształcie tarczy. Pierwsza myśl jest oczywista: czy to było ukąszenie śmierdzącego owada? Myśl o ukąszeniu lub ukąszeniu podczas snu przez tak solidnie wyglądającego owada wywołuje u wielu osób niepokój. W szczególności robak marmurkowaty (Halyomorpha halys), który został sprowadzony z Azji, i robak zielony ryżowy (Nezara viridula) w dużych ilościach atakują nasze domy i mieszkania w chłodnych porach roku, aby tam zimować [2, 11]. Zanim jednak wpadniesz w panikę i zrzucisz winę na owada za podrażnienie skóry, warto przyjrzeć się bliżej biologii tych zwierząt. Naukowa odpowiedź na pytanie, czy ukąszenia śmierdzących owadów jest równie jasna, co pocieszająca – nawet jeśli czerwone plamy na skórze mogą mieć zupełnie inną, zaskakującą przyczynę.
Najważniejsze rzeczy w skrócie
Żadnych krwiopijców: Rodzime i wprowadzone robaki śmierdzące (robaki śmierdzące) nie gryzą ani nie żądlą ludzi. Żywią się wyłącznie sokami roślinnymi lub (u niektórych gatunków) innymi owadami [3, 8].
Podrażnienie skóry spowodowane wydzielinami: Domniemane „ukąszenia” to często reakcje alergiczne lub lekkie oparzenia chemiczne (kontaktowe zapalenie skóry) spowodowane przez silnie pachnącą wydzielinę obronną owada, gdy zostanie on zmiażdżony na skórze lub zagrożony [1, 13].
Niebezpieczeństwo pomyłki: Każdy, kto rano odkryje prawdziwe ślady ugryzień (często z rzędu), zwykle cierpi na pluskwy lub pchły – w tym przypadku śmierdzący pluskwa na ścianie jest po prostu niewinnym, przypadkowym gościem.
Całkowicie nieszkodliwe: Pluskwy śmierdzące nie przenoszą żadnych chorób na ludzi ani zwierzęta i są uważane za całkowicie nieszkodliwe z medycznego punktu widzenia [1, 8].
Porównanie narządu gębowego śmierdzących robali i komarów.
Anatomia tułowia: dlaczego ukąszenie śmierdzącego owada jest biologicznie niemożliwe
Aby zrozumieć, dlaczego u ludzi nie dochodzi do ukąszeń śmierdzących owadów, musimy przyjrzeć się bliżej narządom gębowym tej rodziny owadów (Pentatomidae). Pluskwy śmierdzące należą do rzędu Hemiptera. Jego charakterystyczną cechą jest długa, przypominająca igłę trąbka (mównica), która w spoczynku jest złożona płasko pod klatką piersiową [3].
Ten kufer jest wysoce wyspecjalizowanym narzędziem. U gatunków roślinożernych (roślinożernych), takich jak zielony śmierdzący (Palomena prasina) czy marmurkowaty śmierdzący, składa się z delikatnego kłującego włosia, którego zadaniem jest penetracja tkanek roślinnych, takich jak liście, łodygi lub błony owoców [4, 8]. Wewnątrz trąby znajdują się dwa maleńkie kanały: jednym z nich robak pompuje do rośliny ślinę zawierającą enzymy w celu rozpuszczenia tkanki, drugim zasysa upłynniony sok roślinny (łyko) [10].
Dlaczego więc nie gryzą ludzi? Narządy gębowe wysysających rośliny śmierdzących robali nie są mechanicznie i chemicznie zaprojektowane do penetrowania ludzkiej skóry ani trawienia krwi. Nie mają ostrych żuchw kąsających owadów ani specjalnych środków znieczulających w ślinie, jakie mają prawdziwi krwiopijcy (tacy jak komary czy pluskwy). Instytut INSECT RESPECT stwierdza jednoznacznie: „Ponieważ marmorowany pluskwa śmierdząca wysysa jedynie soki roślinne lub inne owady, nie żądli ludzi i nie może rozmnażać się w budynkach, nie powoduje żadnych szkód i dlatego można go określić jako nieszkodliwy.” [3]
Wyjątek: owady drapieżne: czy gatunki drapieżne mogą ugryźć?
W obrębie owadów występują również gatunki drapieżne. W rodzinie śmierdzących (podrodzina Amyotinae) w Niemczech można spotkać na przykład dwuzębnego cierniaka (Picromerus bidens) i stróża leśnego (Arma custos) [1, 5]. W Ameryce Północnej „kolczasty żołnierz” (Podisus maculiventris) jest dobrze znanym pożytecznym owadem [10]. Gatunki te posiadają znacznie silniejszą trąbkę, za pomocą której przebijają i wysysają gąsienice, larwy chrząszczy czy inne szkodniki [5].
Czy te drapieżne śmierdzące robaki mogą ugryźć ludzi? W absolutnie wyjątkowych przypadkach – jeśli są mocno nękani lub ściskani w dłoni – drapieżny robak może w czystej samoobronie wbić swoją trąbę w ludzką skórę. To przypomina lekkie ukłucie szpilką. Ponieważ jednak nie wstrzykują jadu i nie wysysają krwi, to użądlenie obronne jest całkowicie nieszkodliwe, zwykle nie pozostawia nawet obrzęku i występuje niezwykle rzadko. Jednak pluskwy, które jesienią masowo atakują nasze domy (pluskwa marmurkowa, pluskwiak zielony ryżowy) nie należą do tych gatunków drapieżnych, ale są czystymi roślinożercami [2, 6].
Wydzielina obronna: gdy rzekome ukąszenie jest w rzeczywistości oparzeniem chemicznym
Jeśli śmierdzące robaki nie gryzą, skąd wzięły się doniesienia o ludziach mających czerwone, pieczące plamy na skórze po kontakcie z śmierdzącymi owadami? Odpowiedź kryje się w nazwie zwierząt: ich zapachu.
Podobnie jak wielu przedstawicieli owadów, prawie wszystkie pluskwy śmierdzące mają specjalne gruczoły śmierdzące, które u dorosłych znajdują się na spodniej stronie klatki piersiowej (klatki piersiowej), a u nimf na grzbiecie [1, 3]. Jeśli owady poczują się zaniepokojone, zagrożone lub zostaną przypadkowo przyciśnięte (na przykład, jeśli przewrócisz się na nie podczas snu), wydzielają silnie pachnącą wydzielinę. Służy to jako obrona przed drapieżnikami, takimi jak ptaki [1].
Wydzielina marmoratu śmierdzącego zawiera między innymi lotne cząsteczki, takie jak (E)-2-decenal i tridekan [7]. Te związki chemiczne nie tylko mają nieprzyjemny zapach zjełczałej kolendry czy starych skarpetek, ale są też lekko żrące. Jeśli wydzielina dostanie się na wrażliwą skórę człowieka w dużych ilościach, może wywołać kontaktowe zapalenie skóry. Objawy są bardzo podobne do ukąszenia owada:
Miejsce zaczerwienienie skóry
Lekkie pieczenie lub swędzenie
W rzadkich przypadkach pojawiają się lekkie pęcherze
Jest to główny powód, dla którego ludzie błędnie wierzą, że zostali ukąszeni przez śmierdzącego owada.
Szczególnie nieprzyjemne staje się, jeśli wydzielina zostanie przypadkowo wcierana w oczy. Może to prowadzić do bolesnego zapalenia spojówek. Dlatego podstawowa zasada jest taka: Jeśli usuwasz śmierdzącego owada ze skóry lub łóżka, rób to ostrożnie. Nigdy nie miażdż zwierzęcia [2]. Jeśli owad wypuścił swoją wydzielinę, natychmiast umyj dotknięty obszar skóry wodą z mydłem.
Rozwój i leczenie podrażnień skóry spowodowanych śmierdzącymi owadami.
Duża pomyłka: który owad naprawdę mnie ugryzł?
Teraz, gdy wiemy, że ukąszenie śmierdzącego owada to mit, pozostaje pytanie: kto jest prawdziwym winowajcą, gdy budzisz się rano z uczuciem ugryzienia, a na ramie okna siedzi śmierdzący robak? W zdecydowanej większości przypadków jest to klasyczne fałszywe oskarżenie polegające na obecności na miejscu przestępstwa. Prawdziwi krwiopijcy są zwykle znacznie mniejsi, prowadzą nocny tryb życia i po mistrzowsku się ukrywają.
Pluskwy (Cimex lectularius) kontra pluskwy śmierdzące (Pentatomidae)
Najczęstsze i budzące strach zamieszanie dotyczy nieszkodliwych śmierdzących pluskiew (śmierdzących pluskiew) i pasożytniczych pluskiew. Chociaż obaj mają w nazwie słowo „błąd”, ich styl życia nie mógłby być bardziej odmienny.
Funkcja
Śmierdzący błąd / śmierdzący błąd
Pluskwa
Rozmiar i wygląd
Duży (12-17 mm), w kształcie tarczy, często zielony, brązowy lub marmurkowy [1, 3].
Bardzo mały (4-6 mm), owalny, płaski, przypominający pestki jabłka, czerwonobrązowy.
Jedzenie
Soki roślinne (owoce, warzywa, liście) [8].
Wyłącznie krew ludzka lub zwierzęca.
Objawy ukąszenia
Brak ugryzień. Prawdopodobnie rozległe zaczerwienienie spowodowane wydzieliną.
Intensywnie swędzące bąble, często ułożone w rzędzie („ulica błędów”).
Zachowanie w domu
Kwater zimowych szukam tylko jesienią. Często siedzą otwarcie przy ścianach lub oknach [11]. Nie rozmnaża się w pomieszczeniach zamkniętych [3].
Mieszkaj na stałe w domu. W ciągu dnia chowamy się w pęknięciach materacy, listwach przypodłogowych lub gniazdach.
Jeśli więc rano zauważysz swędzące ukąszenia na nogach, ramionach lub szyi, duży, brązowy robak na suficie (np. marmurkowy robak śmierdzący) jest niewinny. W takim przypadku należy dokładnie przeszukać ramę łóżka i materac pod kątem obecności małych, wysysających krew pluskiew lub ich czarnych śladów odchodów.
Inne możliwe przyczyny ukąszeń nocnych
Komary: Nawet jesienią w sypialni mogą pojawiać się izolowane komary. Ich ukąszenia to zazwyczaj izolowane, niezwykle swędzące bąble.
Pchły: jeśli masz zwierzęta, przyczyną mogą być pchły. Ukąszenia pcheł często występują w okolicy kostek i powodują silne swędzenie.
Roztocze jesienne (roztocza traw): te maleńkie pajęczaki często atakują ludzi na spacerach późnym latem. Ukąszenia stają się zauważalne dopiero po kilku godzinach (często w nocy) z powodu silnego swędzenia ciasnych miejsc na ubraniu (pasek, brzegi skarpet).
Bezpośrednie porównanie śmierdzącego i pluskiew.
Czy śmierdzące robaki są niebezpieczne dla psów i kotów?
Właściciele zwierząt często martwią się, gdy ich pies lub kot bawi się śmierdzącym robakiem. To samo dotyczy tutaj: ukąszenia zwierząt przez śmierdzące owady są wykluczone. Owady nie są trujące ani niebezpieczne dla zwierząt domowych [8].
Jednak psy i koty lubią polować na owady. Kiedy zwierzę wkłada śmierdzącego robaka do ust lub go przeżuwa, owad natychmiast uruchamia swój chemiczny mechanizm obronny. Silnie pachnąca i gorzka wydzielina zwykle prowadzi do natychmiastowej, gwałtownej reakcji u zwierząt domowych:
Nadmierne ślinienie się (ślinienie)
Potrząsanie głową i kichanie
W rzadkich przypadkach łagodne wymioty ze względu na obrzydliwy smak
Objawy te wyglądają dramatycznie, ale zwykle są nieszkodliwe i po krótkim czasie ustępują samoistnie. Zaoferuj zwierzęciu świeżą wodę, aby wypłukać smak z pyska. W przypadku zjedzonego śmierdzącego robaka zwykle nie jest konieczna wizyta u weterynarza.
Właściwe zachowanie: jak usunąć śmierdzące owady bez podrażniania skóry
Teraz, gdy ustaliliśmy, że jedynym „niebezpieczeństwem” śmierdzącego robaka jest jego cuchnąca wydzielina, pojawia się pytanie, jak prawidłowo go usunąć. Jeśli robak wyląduje na Tobie lub dostanie się do Twojego ubrania, nie panikuj. Nie uderzaj owada!
Instrukcje krok po kroku:
Zachowaj spokój: błąd Cię nie ugryzie.
Strząsnij go, zamiast chwytać: spróbuj delikatnie strącić owada ze skóry lub ubrania. Nie chwytaj go gołymi palcami, gdyż nacisk na skorupę aktywuje gruczoły śmierdzące [3].
Metoda szklana: Jeśli robak siedzi na ścianie, umieść nad nim pustą szklankę i ostrożnie wsuń kartkę papieru (np. pocztówkę) pomiędzy ścianę a szybę. W ten sposób bez stresu chwytasz zwierzę [8].
Zabierz go na zewnątrz: wynieś słoik na zewnątrz i wypuść robaka.
Umyj ręce: jeśli dostaniesz wydzielinę, natychmiast umyj to miejsce dużą ilością wody i mydła, aby zapobiec podrażnieniu skóry.
Swoją drogą zdecydowanie odradzamy używanie odkurzacza. Robak zostaje zmiażdżony w worku, a wentylator odkurzacza rozprzestrzenia zapach (przypominający zjełczałą kolendrę) po całym pomieszczeniu.
Często zadawane pytania (FAQ)
Czy śmierdzące robaki mogą ugryźć lub użądlić ludzi?
Nie. Rodzime i wprowadzone pluskwy śmierdzące (takie jak pluskwa marmorowana) są czystymi roślinożercami. Ich narządy gębowe nie są przeznaczone do penetrowania ludzkiej skóry. Są całkowicie nieszkodliwe dla ludzi.
Dlaczego mam czerwone plamy po tym, jak usiadł na mnie śmierdzący robak?
To nie jest ugryzienie, ale reakcja alergiczna lub łagodne oparzenie chemiczne (kontaktowe zapalenie skóry) spowodowane przez wydzielinę obronną owada. Jeśli owad jest zagrożony lub lekko uciśnięty, wydziela płyn chemiczny, który może podrażnić wrażliwą skórę.
Czy śmierdzące robaki przenoszą choroby na ludzi?
Nie. Ponieważ śmierdzące robaki nie wysysają krwi, nie są wektorami ludzkich patogenów. Nie stanowią żadnego zagrożenia dla zdrowia.
Jak odróżnić ukąszenie pluskwy od pluskwy śmierdzącej?
Śmierdzące robaki w ogóle nie gryzą. Jeśli zostaniesz ukąszony w nocy, a rano będziesz mieć swędzącą pokrzywkę (często z rzędu, tzw. „ulicę robaków”), najprawdopodobniej są to pluskwy lub pchły. Śmierdzący robak w pomieszczeniu pojawia się wtedy tylko przez przypadek.
Co się stanie, jeśli mój pies zje śmierdzącego robaka?
Błędy śmierdzące nie są trujące dla psów i kotów. Jednak śmierdząca wydzielina często powoduje nadmierne ślinienie, potrząsanie głową lub łagodne wymioty z powodu wyjątkowo złego smaku. Objawy zwykle szybko ustępują samoistnie.
Wniosek: wszystko jasne w kwestii błędów
Strach przed ukąszeniem śmierdzącego owada jest bezpodstawny. Duże, często wyglądające na uspokajające owady, które jesienią szukają schronienia w naszych ciepłych domach, są czystymi wegetarianami. Interesują ich jabłka, pomidory i rośliny ozdobne, ale na pewno nie ludzka krew. Jeśli budzisz się rano ze swędzącymi ukąszeniami, prawdziwego winowajcy powinieneś szukać w komarach, pchłach lub pluskwach.
Jedyną rzeczą, jaką śmierdzące robaki mogą wydzielać, jest ich niesławny smród. Dlatego też z nieproszonymi gośćmi należy postępować ostrożnie, wyprowadzać ich na zewnątrz metodą szklistą, a w przypadku kontaktu z wydzieliną obronną myć ręce. Oznacza to, że masz gwarancję, że będziesz wolny od podrażnień skóry i nieprzyjemnych zapachów.
Źródła naukowe i referencje
Państwowy Urząd Zdrowia Badenii-Wirtembergii (2009): Śmierdzące robaki – informacja. Rada Regionalna Stuttgartu.
Akademia Ogrodnicza Nadrenii-Palatynatu (2020): Zielony liść 1/2020: Irytujące robaki w domu i ogrodzie.
SZACUNEK OWADÓW: Co musisz wiedzieć o owadzie: Marmurkowaty śmierdzący robak (Halyomorpha halys).
Schuster, A. (2007): Błędy (Insecta: Heteroptera) Meklemburgii Zachodniej, część 1 (Błędy śmierdzące, Pentatomidae). Virgo, biuletyn Meklemburskiego Stowarzyszenia Entomologicznego.
inatura Erlebnis Naturschau GmbH (2023): Błąd z zielonego ryżu – rosnąca liczba spekulantów klimatycznych.
Streito, J.-C. i in. (2020): Uważaj na marmurkowego śmierdzącego robaka! Recenzje techniczne IVES.
LMTVet Bremen (2012): Podróże na gapę: śmierdzące robaki (marmurkowate śmierdzące robaki – Halyomorpha halys). Kontrola żywności, ochrona zwierząt i służba weterynaryjna kraju związkowego Brema.
AGES – Austriacka Agencja ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności: Profil szkodnika: Marmurkowaty śmierdzący robak.
Uniwersytet Maryland: Powszechne śmierdzące robaki środkowego Atlantyku (Hemiptera: Pentatomidae).
Rozszerzenie UF/IFAS: Brązowy marmurkowaty śmierdzący robak, Halyomorpha halys (Stål).
