Nawóz przeciwko drutowcom: które środki naprawdę pomagają

Eliminacja licznych chemiczno-syntetycznych insektycydów glebowych postawiła rolników i hodowców warzyw przed ogromnym wyzwaniem: populacja wirewormów (larwy chrząszczy klikowatych, Agriotes spp.) stale rośnie. Ponieważ w dużej mierze brakuje metod bezpośredniej kontroli, w centrum uwagi znajdują się środki dotyczące upraw i upraw. W praktyce często pojawia się pytanie: czy istnieje nawóz przeciwko drutowcom, który zabija szkodnika lub przynajmniej skutecznie go odstrasza? W ostatnich latach w ramach badań intensywnie sprawdzano różne nawozy i dodatki do gleby – od azotu wapiennego, przez wytłoki z neem po zielony nawóz – pod kątem ich skuteczności przeciwko drutowcom. Wyniki pokazują zróżnicowany obraz pomiędzy sukcesami laboratoryjnymi a trudną rzeczywistością w terenie.

Azot limetyczny (cyjanamid wapnia): miecz obosieczny

Azot wapienny (CaCN2) jest nie tylko tradycyjnie stosowany w rolnictwie do dostarczania azotu i wapnowania, ale jest również ceniony ze względu na swoje dobrze znane fitosanitarne skutki uboczne przeciwko chwastom i chorobom przenoszonym przez glebę. Dlatego sensowne było użycie tego specjalnego nawozu przeciwko drutowcom.

Działanie odstraszające zamiast toksyczności

W szeroko zakrojonych testach laboratoryjnych, w tym w ramach projektów BMELV/BLE, szczegółowo zbadano wpływ cyjanamidu wapnia na starsze stadia wirewormów. Otrzeźwiający, ale ważny wynik: azot wapienny ma nietoksyczny wpływ na drutowce [1]. Larwy nie giną w kontakcie z nawozem. Można jednak wykazać znaczący efekt odstraszający.

W eksperymentach ten przerażający efekt rozciągał się na odległość od 25 do 40 centymetrów [1]. Oznacza to, że wirewormy aktywnie unikają stref, w których azot wapienny przedostał się do roztworu glebowego w wystarczających stężeniach. Migrują do głębszych lub sąsiednich, nietraktowanych warstw gleby.

Praktyczne i prawne ograniczenia w tej dziedzinie

Przeniesienie tych odkryć do praktyki rolniczej napotyka ogromne przeszkody. Zastosowanie 750 kg CaCN2/ha odpowiada ogromnej podaży azotu (azot wapienny zawiera ok. 19,8% azotu, co odpowiada prawie 150 kg czystego N na hektar). W wielu regionach jest to sprzeczne z przepisami dotyczącymi nawozów (wytycznymi dotyczącymi azotanów) i szczególnymi wymaganiami wielu upraw warzyw w zakresie azotu. Ponadto azot wapienny w tym stężeniu jest silnie fitotoksyczny (szkodliwy dla roślin) dla świeżo posadzonych lub wysianych roślin. Można go stosować jedynie w wystarczających odstępach czasu przed siewem lub sadzeniem (okres oczekiwania). Kiedy kultura znajduje się w ziemi, a wireworm powraca z głębszych warstw, odstraszająca faza cyjanamidowa nawozu często została już przekształcona w nieszkodliwy mocznik i azotan.

Wpływ pH gleby poprzez nawożenie

Kolejnym punktem wyjścia przy wyborze nawozu jest ukierunkowana manipulacja środowiskiem glebowym. Obserwacje ekologiczne pokazują, że wirewormy preferują gleby kwaśne [2]. W szczególności chrząszcz próchniczny (Agriotes obscurus) występuje głównie na glebach o niskiej wartości pH, podczas gdy chrząszcz pospolity (Agriotes lineatus) zamieszkuje również obszary o wyższej wartości pH [3].

Wapnowanie jako rozwiązanie?

Logicznym wnioskiem byłoby znaczne podniesienie wartości pH za pomocą nawozów alkalicznych (takich jak wapno palone, wapno gazowane czy azot wapienny), aby uczynić siedlisko nieatrakcyjnym dla larw. Jednakże praktyka doradztwa rolniczego pokazuje, że wapnowanie lub stosowanie wysokich nawozów często tylko nieznacznie i przejściowo zwiększa wartość pH w silnie buforowanych systemach glebowych. W praktyce środek ten ma bardzo niewielki wpływ na populację wirewormów i rozpatrywany oddzielnie nie zapewnia wystarczającej ochrony przed uszkodzeniem bulw lub korzeni żerowania [2]. Dlatego regulacja pH powinna opierać się przede wszystkim na potrzebach upraw i nie powinna być postrzegana jako główna strategia zwalczania wirewormów.

Nawozy organiczne: Neempresskuchen (NPK) w centrum uwagi

W rolnictwie ekologicznym i integrowanej produkcji warzyw intensywnie poszukuje się organicznych alternatyw. Produkty z neem (Neem), otrzymywane z nasion drzewa neem, znane są ze swoich właściwości owadobójczych (substancja czynna azadirachtyna). Placek z neem (NPK), pozostałość po tłoczeniu oleju, jest często sprzedawany jako nawóz organiczny posiadający nicieniobójcze i owadobójcze skutki uboczne.

Eksperymenty preferencji w laboratorium

W celu zbadania możliwego działania odstraszającego makuchy neem jako nawozu na drutowce, przeprowadzono testy wielokrotnego wyboru (testy preferencji) w systemach rurowych. Glebę zmieszano z NPK w różnych stężeniach i zaopatrzono w ziarno pszenicy jako przynętę. Wynik: przy normalnym stężeniu NPK (odpowiadającym 50 g na 10 litrów gleby) zjedzono tyle samo ziaren pszenicy, co w grupie kontrolnej nietraktowanej [1].

Tylko przy 10-krotnym nadmiernym stężeniu zarówno liczba wirewormów, jak i frasów była znacznie niższa. Co ciekawe, według producenta wytłoczek z neem nie zawiera już żadnych istotnych pozostałości aktywnego składnika owadobójczego, azadirachtyny A. Efekt odstraszający w przypadku skrajnego przedawkowania wydaje się wynikać z innego, jeszcze nieznanego składnika wytłoku [1].

Rzeczywistość na świeżym powietrzu

Podobnie jak w przypadku cyjanamidu wapnia, ciasto Niempress również zawodzi ze względu na swoją praktyczną wykonalność. W doświadczeniu polowym z sałatą zastosowano standardową dawkę 40 kg NPK na hektar. Wynik był jasny: nie osiągnięto żadnego efektu w zakresie ograniczenia szkód spowodowanych żerowaniem wirewormów [1]. Ilości, które byłyby konieczne, aby gleba stała się nieatrakcyjna dla drutowca, są nieekonomiczne i w znacznym stopniu zaburzyłyby równowagę składników odżywczych w glebie.

Nawoz zielony i biofumigacja jako strategia nawożenia pośredniego

Jeśli bezpośrednie zastosowanie nawozów nie powiedzie się, w centrum uwagi znajdzie się zielony nawóz (rośliny okrywowe). Nie chodzi tu o aplikowanie składników odżywczych z worka, ale raczej o uprawę roślin, które później wprowadza się do gleby jako nawóz organiczny. Specjalnym procesem w tym obszarze jest biofumigacja.

Glikozydy olejku musztardowego jako gaz biologiczny

W biofumigacji wykorzystuje się rośliny z rodziny krzyżowych (Brassicaceae), takie jak gorczyca żółta czy rzodkiew oleista. Rośliny te wytwarzają w swoich komórkach glukozynolany (glikozydy oleju musztardowego). Jeśli rośliny te zostaną drobno posiekane podczas kwitnienia i natychmiast wprowadzone do wilgotnej gleby, glukozynolany wejdą w kontakt z enzymem mirozynazą. Tworzą się izotiocyjaniany – lotne, toksyczne gazy, które mogą mieć działanie zabójcze i odstraszające szkodliwe organizmy przenoszone w glebie, w tym drutowce [3].

Pomimo teoretycznej elegancji tej metody, eksperymenty pokazują, że zadowalający efekt przeciwko wirewormowi można osiągnąć jedynie w absolutnie optymalnych warunkach i zwykle tylko w połączeniu z innymi metodami (takimi jak intensywna uprawa roli późnym latem) [3]. Należy również pamiętać, że warzywa kapustne nie nadają się do każdego płodozmianu jako uprawa poprzednia (ryzyko kiły).

Wniosek: nawozy nie są środkami owadobójczymi

Poszukiwania nawozu przeciwko wirewormom, który rozwiązałby problem w mgnieniu oka, na razie nie dają rezultatu. Dane naukowe wyraźnie pokazują, że ani azot wapienny, ani wytłoki z neem, ani zwykła zmiana pH w wyniku wapnowania nie są w stanie skutecznie zwalczać wirewormów na polu przy normalnych dawkach stosowania. Udowodnione działanie odstraszające występuje tylko w przypadku skrajnego przedawkowania, które nie jest uzasadnione z uprawy roślin, prawnego i ekonomicznego punktu widzenia.

Środki nawozowe powinny zatem służyć przede wszystkim odżywianiu roślin i wspieraniu żywotnych, szybko rosnących roślin. Silna, dobrze odżywiona roślina szybciej wyrasta z krytycznego stadium młodej rośliny i może lepiej kompensować drobne szkody spowodowane żerowaniem. Aby faktycznie regulować populację wirewormów, rolnicy muszą zastosować pakiet środków: dostosowany płodozmian (unikający koniczyny na uprawach podatnych), ukierunkowaną uprawę późnym latem w celu wysuszenia jaj i młodych larw, a w przyszłości wykorzystanie grzybów entomopatogennych (takich jak Metarhizium brunneum), których występowanie na polu jest obecnie intensywnie badane [1][3].

Często zadawane pytania (FAQ)