Jak bardzo szkodliwe są korniki dla naszych lasów?
Korniki (Scolytinae) zaliczają się do najgroźniejszych szkodników leśnych w Europie. Mimo swoich minimalnych rozmiarów te małe chrząszcze są w stanie zniszczyć całe lasy świerkowe. Jeśli dochodzi do wysokiej populacji tych szkodników, co od kilku lat obserwujemy w niemieckich lasach, sytuacja staje się krytyczna. Szybkie działanie jest teraz konieczne. Jeśli bowiem nie opanujemy tego problemu, nasze lasy czeka marny los.
Czym są korniki?
Korniki należą do rodziny ryjkowcowatych (Curculionidae). Osiągają około dwóch do ośmiu milimetrów długości i mają brązowo-czarne ubarwienie. W przypadku masowego pojawu te owady niszczą całe lasy w mgnieniu oka. Ale jak tak maleńkie stworzenie może rzucić na kolana tysiące potężnych gigantów?
Za pomocą swoich aparatów gębowych szkodniki wwiercają się przez korę drzew iglastych i składają tam swoje jaja . Dla drzewa to niemal wyrok śmierci. Ponieważ nie tylko dorosłe chrząszcze, ale także ich larwy powodują poprzez żerowanie nieodwracalne szkody w tak ważnej dla drzewa tkance łykowej.
Jeśli las jest zdrowy i panują optymalne warunki klimatyczne, świerki reagują wypływem żywicy. Problem pojawia się, gdy dochodzi do masowego ataku tych owadów. Długie okresy suszy, które obecnie ze względu na postępujące zmiany klimatu występują coraz częściej również na naszych szerokościach geograficznych, dopełniają reszty. Mechanizm obronny drzew zawodzi i dochodzi do masowego zamierania lasów.
Jakie gatunki korników istnieją?
Około 6000 różnych gatunków korników zamieszkuje naszą planetę.
Z tego sto dziesięć gatunków występuje w Niemczech. Większość z nich nie jest warta wzmianki. Jedynie trzy gatunki są istotne na naszych szerokościach geograficznych. Dwa z nich powodują swoją obecnością bardzo duże szkody.
Kornik drukarz
Kornik drukarz (Ips typographus) jest najważniejszym szkodnikiem leśnym spośród tych trzech okazów i wymaga najwięcej uwagi. Preferuje atakowanie pni średniowiekowych i starych świerków, które mają więcej niż pięćdziesiąt do sześćdziesięciu słojów rocznych.
Rytownik pospolity
Ten gatunek kornika (Pityogenes chalcographus) żeruje na cienkokorych częściach pnia w koronie świerków oraz na młodych drzewkach. W ten sposób nawet cienkie gałęzie o średnicy od trzech centymetrów mogą być dla szkodników atrakcyjnym miejscem lęgowym.
Drzewożer żłobik
Ten organizm szkodliwy (Trypodendron lineatum) atakuje zamierające drzewa oraz ścięte drewno iglaste i odpady drzewne. W przypadku ataku ścięte drewno traci znacznie na wartości. Nie stanowi on jednak zagrożenia dla naszych lasów.
Kornik drukarz i rytownik pospolity – wygląd i tryb życia szkodników
Kornik drukarz oraz rytownik pospolity posiadają opancerzone ciało. Przy bliższym przyjrzeniu się widać, że przedplecze (Pronotum) rozciąga się ochronnie nad głową szkodników.
Chociaż korniki należą do rodziny ryjkowcowatych, ryjek u niektórych z tych owadów jest widoczny tylko w zarysie, a u niektórych nawet całkowicie zanikł. Inne charakterystyczne cechy to:
Kornik drukarz, znany również jako „ośmiozębny kornik świerkowy”, osiąga od 4,5 do 5,5 milimetra długości i ma brązowe ubarwienie ciała. Jego ciało ma cylindryczny kształt i staje się nieco szersze z tyłu. Szczególną cechą są jego ząbkowane pokrywy skrzydeł.
Rytownik pospolity , zwany również „sześciozębnym kornikiem świerkowym”, osiąga od 1,6 do 2,9 milimetra długości. Jego ciało ma cylindryczny kształt oraz miedziano- do czerwonobrązowego koloru. Uwagę zwracają jego błyszczące pokrywy skrzydeł, które na krawędziach wyglądają jak postrzępione.
Kornik drukarz – występowanie i tryb życia tego niebezpiecznego szkodnika
Ips typographus rozmnaża się w zawrotnym tempie. Właśnie ten fakt czyni go tak niebezpiecznym dla leśnictwa. Gdy wiosną robi się cieplej, a termometr osiąga granicę 16 stopni , kornik budzi się ze snu zimowego i rozpoczyna się jego okres lotu. Wygłodniałe i gotowe do godów szkodniki wyruszają na poszukiwanie idealnego miejsca lęgowego. Z reguły owady szybko znajdują odpowiednie miejsce. Osiedlają się najchętniej na osłabionych drzewach iglastych (świerkach) i bez chwili wahania wgryzają się w korę drzew.
Tam samce rozpoczynają budowę tak zwanej komory godowej. Stanowi ona centralną część systemu lęgowego i służy do wabienia samic , a następnie do kopulacji. Po skutecznym zapłodnieniu samice wgryzają się w korę po bokach systemu lęgowego. Powstające chodniki macierzyste służą następnie samicom Ips typographus do składania jaj.
Larwy Ips typographus
Larwy tych chrząszczy rozwijają się z ogromną prędkością. W ciągu zaledwie sześciu tygodni przechodzą wszystkie stadia swojego rozwoju. Jedyne, co robią w fazie rozwoju, to żerowanie.
Przeciętny system lęgowy posiada około czterdziestu chodników larwalnych. Jeśli weźmiemy pod uwagę, że dwadzieścia z tych żarłocznych larw jest najprawdopodobniej samicami, które również przyczynią się do przetrwania swojego gatunku, każdy może sobie wyobrazić, co to gwałtowne rozmnażanie oznacza dla lasu. Ponieważ w lipcu i sierpniu oraz we wrześniu dochodzi do ponownego lotu Ips typographus. W ten sposób pojedyncza samica zapewnia około 100 000 do 250 000 potomstwa rocznie. Nawet najsilniejszy świerk nie jest w stanie oprzeć się tak masowemu atakowi i zamiera.
Rytownik pospolity – ważne informacje na temat rozmnażania i trybu życia
Rytownik pospolity rozprzestrzenia się nieco wolniej. Pierwszy okres lotu tych owadów rozpoczyna się zazwyczaj na początku maja. Rytowniki również budzą się wtedy ze snu zimowego i wyruszają na poszukiwanie drzew iglastych, które nie są już w pełni sił witalnych.
Rytuał godowy jest podobny jak u Ips typographus. Tutaj również samce zakładają pod korą drzewa komorę godową. Samice zwabione feromonami zostają zapłodnione, wgryzają się po bokach centralnego systemu lęgowego, drążąc trzy do sześciu chodników larwalnych i składają tam jaja.
Larwy rytownika pospolitego
Po kilku tygodniach następuje wylęg larw, które po krótkim przepoczwarczeniu osiągają dojrzałość płciową i również mogą się rozmnażać.
Od lipca do sierpnia dochodzi następnie do drugiego lotu rytownika pospolitego. Biorąc pod uwagę fakt, że ten gatunek kornika z dwoma pokoleniami rocznie oraz mniejszym systemem lęgowym wydaje na świat mniej potomstwa, pozostaje w tyle za Ips typographus pod względem tempa rozprzestrzeniania się.
Mimo to rytownik pospolity nie jest mniej niebezpieczny. Ze względu na mniejsze rozmiary ciała, te owady mogą atakować drewno, które jest niedostępne dla nieco większego Ips typographus. Rytownik pospolity osiedla się zatem najchętniej na młodych świerkach lub w cieńszych gałęziach koron drzew.
Korniki są niezwykle odporne na zimno. Nawet ujemne temperatury nie szkodzą tym szkodnikom. Owady zimują pod korą drzew lub w chronionej warstwie gleby. Ich średnia długość życia wynosi około dwóch lat.
Dlaczego kornik jest tak niebezpieczny dla lasu?
Gdy dochodzi do masowego pojawu szkodników, sytuacja staje się poważna. Wyjaśnienie, dlaczego małe owady potrafią powalić duże drzewa, jest proste. Gdy korniki budzą się ze snu zimowego, wyruszają prosto na poszukiwanie optymalnych miejsc lęgowych. W większości przypadków szybko znajdują odpowiednie miejsce i rozmnażają się szybciej, niż byśmy sobie tego życzyli.
Gdy maleńkie larwy oraz młode osobniki wgryzają się w tzw. łyko drzew, wyrządzają one ogromne szkody. Łyko znajduje się między korą drzewa a drewnem bielastym, dokładnie w miejscu, w którym znajdują się wiązki przewodzące roślin. Gdy do tego dojdzie, następuje niedożywienie korzeni drzew: droga transportu niezbędnych do życia składników odżywczych (asymilatów) wytwarzanych w igłach zostaje przerwana. W przypadku silnego żerowania kornika drukarza, transport wody do koron drzew zostaje również tak drastycznie zakłócony, że całe drzewo po prostu zamiera.
Obumarłe drzewa z czerwonymi igłami i odchodzącą korą, które zostały już opuszczone przez szkodniki, nie są ponownie atakowane.
Kornik drukarz – jakie drzewa lubi najbardziej?
Korniki wybierają swoje miejsca lęgowe według różnych kryteriów. Przykładowo, rytownik pospolity reaguje na sygnały zapachowe, które są emitowane przede wszystkim przez już uszkodzone drzewa.
Ponieważ tak niebezpieczny dla leśnictwa kornik drukarz preferuje świerki, drzewa iglaste są szczególnie zagrożone. Jednak również drzewa liściaste nie są bezpieczne przed żarłocznymi chrząszczami i ich larwami. Mniej popularne gatunki, takie jak ogłodka dębowa (Scolytus intricatus), ogłodka brzozowa (Scolytus ratzeburgi) oraz ogłodka owocowa (Scolytus rugulosus), występują przede wszystkim na drzewach liściastych. Szczególnie narażone są następujące okazy:
Drzewa iglaste- Świerk (Picea abies)
- Jodła pospolita (Abies alba)
- Sosna (Pinus)
- Modrzew (Larix decidua)
- Jałowiec (Juniperus)
- Daglezja (Pseudotsuga menziesii)
- Żywotnik (Thuja)
Drzewa liściaste
- Klon (Acer)
- Jesion (Fraxinus exelsior)
- Wiąz (Ulmus)
- Buk (Fagus)
- Dąb (Quercus)
- Brzoza (Betula)
Drzewa owocowe
- Czereśnia (Prunus avium)
- Jabłoń (Malus domestica)
- Głóg (Crataegus)
- Pigwa (Cydonia oblonga)
Zwalczanie korników – jakie istnieją metody?
Jedynym środkiem, który trzyma korniki w ryzach, jest odpowiednia gospodarka leśna. Tam, gdzie wszystkie inne metody zawodzą, szkodnika można pokonać jedynie poprzez pozbawienie go materiału lęgowego. Dlatego zainfekowane drzewa muszą zostać wycięte, a następnie usunięte przy zachowaniu najwyższych środków ostrożności.
Jednak korniki osiedlają się nie tylko w lasach. Również w przydomowym ogrodzie może dojść do inwazji. Jeśli zostanie ona zdiagnozowana, należy działać natychmiast. Z reguły owady zdążyły się już osiedlić pod korą drzewa. Stosowanie insektycydów, domowych sposobów czy innych substancji jest wtedy bezcelowe i gwarantuje brak sukcesu. Również w tym przypadku istnieje tylko jedna możliwość zwalczania kornika: zainfekowane drzewa muszą zostać wycięte.
Zanim właściciele ogrodów przystąpią do działania, inwazję należy zgłosić do lokalnego urzędu gminy lub miasta. Warto również skontaktować się z właściwym nadleśnictwem. Tam właściciele ogrodów otrzymają wszystkie niezbędne informacje dotyczące dalszego postępowania.
Pułapki na korniki – sensowne czy przynoszące efekt odwrotny do zamierzonego?
Pułapki feromonowe służą leśnikom do monitorowania szkodników. Odpowiednio rozmieszczone dostarczają specjaliście istotnych informacji na temat przebiegu rójki oraz intensywności żerowania. Jako skuteczny środek zwalczania pułapki te są jednak bezużyteczne ze względu na niski wskaźnik odłowu.
Dla właścicieli ogrodów pułapki feromonowe nie są odpowiednie w walce z kornikiem drukarzem. Ze względu na fakt, że między drzewami powinna być zachowana minimalna odległość równa długości drzewa, metoda ta jest zresztą niemożliwa do zastosowania. Osoby prywatne, które mimo to próbują za pomocą pułapek feromonowych rozprawić się z już zadomowionymi kornikami drukarzami, w większości przypadków wywołują efekt domina: pułapki wabiące wcale nie zwalczają szkodnika, lecz przyciągają jedynie jeszcze więcej żarłocznych owadów.
Kornik drukarz w domu – jak szkodnik się tam dostaje i jak się go pozbyć?
Fakt jest taki: korniki drukarze to owady żerujące w świeżym drewnie i atakują wyłącznie drzewa lub świeżo ścięty materiał. Jeśli drewno jest suche, nie posiada już niezbędnych składników odżywczych i jest dla żarłocznego szkodnika nieatrakcyjne. Ponadto owady te składają swoje jaja wyłącznie pod korą drzewa. To kolejny fakt, który sprawia, że wystąpienie szkodnika w domu lub mieszkaniu jest niemal niemożliwe. Jeśli mimo to korniki drukarze dostaną się do środka wraz z zanieczyszczonym drewnem kominkowym, nie ma powodów do paniki. Wystarczy zebrać wyklute owady.
Aby zapobiec takim wyjątkowym sytuacjom, zaleca się używanie jako drewna kominkowego wyłącznie drewna pozbawionego kory.
Kornik drukarz w ogrodzie – jakie środki zapobiegawcze zapewniają ochronę?
Długotrwała ochrona przed kornikiem drukarzem nie istnieje. Ze względu na jego błyskawiczne rozmnażanie, leśnicy oraz ogrodnicy hobbyści mają obecnie możliwość jedynie utrzymania go w ryzach.
Jak już wspomniano, szczególnie zaatakowane świerki, ale także inne chore drzewa, wydzielają zapach, który korniki drukarze wyczuwają za pomocą swoich czułków i który magicznie je przyciąga. W ten sposób drzewa cierpiące z powodu stresu suszy oraz niedoboru składników odżywczych stwarzają idealne warunki lęgowe dla szkodników. Właściciele ogrodów, którzy chcą przeciwdziałać inwazji, powinni zadbać o ciągłą pielęgnację drzew. Poniższe środki są sensowne:
- Drzewa iglaste oraz owocowe powinny być wiosną i latem nawożone.
- W czasie suszy regularne podlewanie drzew jest obowiązkowe. Należy jednak unikać zastojów wody.
- Nawożenie potasem jesienią zapewnia optymalną mrozoodporność roślin drzewiastych.
- Wiosną należy usunąć z ogrodu wszelkie uszkodzone drewno.
- Rany na drewnie posmarować maścią ogrodniczą.
Ważne: Drzew nie należy nigdy radykalnie przycinać, ponieważ osłabione rośliny drzewiaste przyciągają szkodniki!
Kornik drukarz – którzy naturalni wrogowie chętnie zjadają tego szkodnika?
Korniki drukarze również muszą uważać na naturalnych wrogów. Ale co dla jednego jest szkodą, dla drugiego jest radością. Ważnymi drapieżnikami żerującymi na korniku drukarzu i innych gatunkach są:
- W menu różnych gatunków ptaków znajdują się korniki drukarze. Krukowate i dzięcioły lubią je szczególnie.
- Owady, takie jak m.in. przekrasek mrówczany, biegaczowate i przekrasek większy, również przyczyniają się do redukcji populacji kornika drukarza.
- Również błonkówki pasożytnicze oraz bleskotki zaliczają się do ważnych drapieżników.
Aby utrzymać ogrody przydomowe w stanie możliwie wolnym od kornika drukarza, należy bezwzględnie zrezygnować ze stosowania insektycydów. Również wieszanie budek lęgowych dla ptaków oraz tzw. hotele dla owadów utrudniają życie kornikowi drukarzowi. Jeśli mimo to dojdzie do masowego pojawu kornika drukarza, nawet naturalni wrogowie nie mają szans, aby utrzymać tego niebezpiecznego szkodnika w ryzach.
-
Pomocne źródła i linki do dalszych informacji
- https://www.wald.de/forstwirtschaft/waldschutz/borkenkaefer/
- https://utopia.de/ratgeber/borkenkaefer-erkennen-bekaempfen-baeume-retten/
- https://www.forstpraxis.de/kleines-einmaleins-des-borkenkaefers/
- https://www.stmelf.bayern.de/wald/waldschutz/borkenkaefer/index.php
Komentarze (0)
Napisz komentarz
Komentarze są sprawdzane przed publikacją.