Rozpoznawanie i zgłaszanie szerszenia azjatyckiego: różnica w stosunku do rodzimego szerszenia europejskiego

Rozpoznawanie szerszeni azjatyckich (Vespa velutina): najważniejsze cechy

Aby mieć pewność identyfikacji szerszenia azjatyckiego, należy zwrócić uwagę na trzy główne cechy: kolor ciała, nogi i rozmiar. Podgatunek Vespa velutina nigrithorax, który występuje w Europie, nie bez powodu ma swoją nazwę: „nigrithorax” oznacza „czarny napierśnik” [4].

1. Ciemny kolor podstawowy

Głowa szerszenia azjatyckiego jest całkowicie czarna, patrząc z góry, podczas gdy twarz (clypeus) świeci od żółtego do pomarańczowego. Cała środkowa część ciała (klatka piersiowa) jest głęboko czarna i aksamitnie owłosiona. Brzuch jest również przeważnie ciemny. Tylko pierwsze trzy segmenty mają delikatne, wąskie żółte krawędzie. Tylko czwarty segment odwłoka jest szeroki i wyraźnie zabarwiony na żółto-pomarańczowo.

2. Żółte „skarpetki”

Absolutnie pewną cechą identyfikującą podczas lotu lub siedzenia są nogi. Odnóża szerszenia azjatyckiego są u nasady czarne, ale dolne końce (stępy) mają kolor jasnożółty [2]. Dlatego w świecie anglojęzycznym często nazywany jest „szerszeniem żółtonogim”.

3. Wysokość

Często zakłada się, że wszystko, co „azjatyckie” u szerszeni, musi być ogromne (często jest to mylone z azjatyckim szerzeniem olbrzymim, który nie występuje w Europie). Jest odwrotnie: szerszeń azjatycki jest nieco mniejszy od naszego rodzimego gatunku. Królowe osiągają maksymalnie 3 cm, robotnice mierzą tylko około 1,7 do 2,4 cm [2].

Bezpośrednie porównanie: szerszeń azjatycki i domowy (Vespa crabro)

Aby uniknąć śmiertelnych pomyłek, musisz znać cechy charakterystyczne rodzimego szerszenia europejskiego (Vespa crabro). Nasz rodzimy szerszeń jest specjalnie chroniony na mocy federalnego rozporządzenia o ochronie gatunków i nie wolno go zabijać ani niszczyć jego gniazda [5].

• Część klatki piersiowej (klatka piersiowa): U rodzimego szerszenia klatka piersiowa jest czarna z wyraźnymi czerwonymi lub czerwonawo-brązowymi znaczeniami [6]. Szerszeń azjatycki jest tutaj całkowicie czarny.
• Brzuch: Szerszeń domowy ma klasyczny „wygląd osy”: odwłok jest przeważnie żółty z czarnymi kropkami i paskami. Przednia część odwłoka jest czerwono-czarno-żółta [6]. Szerszeń azjatycki jest prawie całkowicie czarny, z wyjątkiem czwartego, żółtego segmentu.
• Nogi: Nogi rodzimego szerszenia są na całym obszarze [2] czerwonawo-brązowe. Szerszeń azjatycki ma czarne nogi z żółtymi końcami.
• Rozmiar: rodzimy szerszeń jest bardziej masywny. Królowe dorastają do 3,5 cm wysokości, robotnice od 1,8 do 2,5 cm [6].

Budowanie gniazda: rozróżnij gniazdo główne od gniazda dodatkowego

Kolejną wyraźną cechą wyróżniającą jest sposób i miejsce budowy gniazd. Szerszeń azjatycki buduje zwykle w ciągu roku dwa różne gniazda [3].

Gniazdo założycielskie (gniazdo główne)

Wiosną królowa szerszenia azjatyckiego buduje małe gniazdo wielkości piłki ręcznej. Zwykle umieszcza się je blisko ziemi, w żywopłotach, krzakach lub chroni w szopach i zwisach dachowych. Otwór wejściowy często znajduje się na dole.

Gniazdo gałęzi (gniazdo dodatkowe)

Kiedy kolonia rozrasta się latem (do 2000 zwierząt jednocześnie), gniazdo główne staje się za małe. Następnie kolonia przenosi się do gniazda wtórnego. W około 75% przypadków jest to zbudowane swobodnie, wiszące w koronach drzew liściastych na wysokości ponad 10 metrów [3]. Gniazda te są gigantyczne: mogą mieć do 100 cm wysokości i 80 cm szerokości oraz mieć kształt kulisty lub gruszkowaty. Istotna cecha: otwór wejściowy gniazda dodatkowego znajduje się z boku [3].

Dla porównania: Nasz rodzimy szerszeń woli zakładać gniazda w ciemnych dziuplach (dziuple, budki lęgowe dla ptaków, skrzynki na rolety). Ich gniazda są otwarte od dołu, więc otwór wejściowy znajduje się na dole. Ponadto szerszeń domowy wykorzystuje zgniłe drewno, co nadaje gnieździe beżowo-brązowy kolor, natomiast szerszeń azjatycki buduje gniazda bardziej szarawe.

Dlaczego szerszeń azjatycki stanowi problem?

Szerszeń azjatycki znajduje się na unijnej liście niepożądanych gatunków inwazyjnych od 2016 r. Głównym powodem tej klasyfikacji jest jego sposób polowania. Jest wysoce wyspecjalizowanym łowcą owadów latających, którego celem jest szczególnie pszczoły miodne w Europie.

Szerszenie czają się w locie unoszącym się bezpośrednio przed otworami wejściowymi uli i przechwytują powracające, obciążone nektarem pszczoły. Podczas gdy azjatycka pszczoła miodna (Apis cerana) wykształciła w toku ewolucji mechanizmy obronne przed tym szerszeniem, nasza europejska pszczoła miodna (Apis mellifera) jest w dużej mierze bezbronna wobec tego wroga. Silna presja inwazji może późnym latem znacznie osłabić rodziny pszczół.

Działaj prawidłowo: zgłoś szerszenia azjatyckiego

Ponieważ szerszeń azjatycki podlega w Niemczech zarządzaniu państwowemu zgodnie z art. 19 Rozporządzenia UE nr 1143/2014, pomoc ludności jest niezwykle ważna. Jeśli zauważysz zwierzę lub gniazdo, musisz odpowiednio zareagować.

Czego nie wolno robić w żadnych okolicznościach

Nigdy nie próbuj samodzielnie usuwać gniazda szerszeni azjatyckiej ani walczyć z nim. Za usunięcie odpowiadają wyłącznie specjaliści zatrudnieni przez władze. Posiadają specjalne, odporne na przebicie kombinezony ochronne oraz niezbędny sprzęt (np. platformy podnoszące czy urządzenia do gorącej pary), aby bezpiecznie usunąć gniazda, które często są niezwykle wysokie. Nieprofesjonalna próba kontroli grozi nie tylko śmiercią, ale także karą, jeśli przypadkowo zniszczysz gniazdo specjalnie chronionego rodzimego szerszenia.

Często zadawane pytania (FAQ)

Wniosek

Rozpoznawanie i zgłaszanie szerszenia azjatyckiego stanowi ważny wkład w ochronę naszego rodzimego świata owadów i pszczół miodnych. Pamiętaj o czarnych nogach z żółtymi końcami i ciemnym ciele, aby nie pomylić ich ze specjalnie chronionym szerszeniem rodzimym. Jeśli jesteś pewien, że odkryłeś Vespę velutina lub jedno z jej ogromnych, wolnowistych gniazd: zrób zdjęcie, zachowaj dystans i natychmiast zgłoś odkrycie za pośrednictwem odpowiedniego portalu w swoim kraju związkowym. Tylko uważni obserwatorzy mogą udokumentować rozprzestrzenianie się tego inwazyjnego gatunku i zarządzać nim.