Usuwanie kleszczy – pomocne wskazówki i triki

Usuwanie kleszczy – zachowaj ostrożność po powrocie do domu!

Po długim czasie spędzonym zimą w pomieszczeniach, wielu ludzi – gdy tylko temperatury stają się łagodniejsze – ciągnie na łono natury. Długie spacery, piesze wędrówki i prace w ogrodzie to wtedy najczęstsze formy spędzania czasu. Można przy tym łatwiej niż myślisz złapać kleszcza. Nawet pomimo stosowania sprayów odstraszających, kleszcze często znajdują na ciele ukryte miejsca, z których wysysają potrzebną im krew. Ponieważ ślina kleszczy może przenosić patogeny, ważne jest, aby jak najszybciej usunąć kleszcza.

Czym są kleszcze?

Kleszcze należą do rodziny roztoczy – przy średniej wielkości ciała do 0,4 cm są one największym gatunkiem roztoczy występującym w Niemczech. Kleszcze przez całe życie żywią się krwią żywicieli, których atakują pasożytniczo i po posiłku mogą zwiększyć swoje rozmiary dwukrotnie. W Niemczech najbardziej rozpowszechniony jest kleszcz pospolity, znany również pod nazwą kleszcz pastwiskowy (Ixodes ricinus).

Zecken aus der Haut entfernen - Nahaufnahme einer Zecke

Kleszcze przechodzą trzy stadia rozwojowe. W każdym stadium kleszcz potrzebuje posiłku z krwi, aby móc się dalej rozwijać. Larwy kleszczy wysysają zazwyczaj krew z małych zwierząt, takich jak myszy. Często zawierają one wirusa kleszczowego zapalenia mózgu (KZM), który jednak zazwyczaj przenosi się tylko między myszami. Jeśli larwa kleszcza wypije krew zakażonej myszy, sama staje się nosicielem wirusa. KZM nie wpływa na kleszcze, jednak ludzie mogą zostać zakażeni przez zakażonego kleszcza wirusem KZM. Tej choroby nie należy lekceważyć, ponieważ w przypadku ciężkiego przebiegu mogą wystąpić trwałe uszkodzenia zdrowia. Dlaczego tylko szczepienie może zapewnić niezawodną ochronę przed zakażeniem KZM, mogą Państwo przeczytać tutaj.

Gdzie występują kleszcze?

Kleszcze przebywają wszędzie tam, gdzie panują optymalne warunki życiowe. Znajdują się one przy strumieniach, na skrajach lasów, polanach leśnych i w wysokiej trawie. Ponadto potrzebują stosunkowo ciepłych temperatur – poniżej ośmiu stopni Celsjusza kleszcze zapadają w rodzaj odrętwienia.
Krzewy i zarośla to również miejsca, w których kleszcze występują częściej, dlatego zawsze należy trzymać się ścieżek, jeśli chce się zminimalizować ryzyko zarażenia się przez kleszcze. W poszukiwaniu przechodzącego żywiciela kleszcze wspinają się na końce źdźbeł traw i niskich krzewów, gdzie potrafią czekać godzinami. Teraz wystarczy, że człowiek lub zwierzę otrze się o miejsce oczekiwania pasożyta, aby kleszcz mógł znaleźć na żywicielu odpowiednie miejsce do żerowania.

Rozpoznawanie ukąszeń kleszczy – na co należy zwrócić uwagę

Ponieważ kleszcze wybierają miejsca na ciele, które na pierwszy rzut oka nie są łatwe do skontrolowania, ważne jest, aby rozpoznać określone cechy ukąszeń kleszczy. W tym celu warto wiedzieć, które miejsca mogą być szczególnie narażone na atak kleszczy. Ogólnie można powiedzieć, że ciepłe, dobrze ukrwione miejsca są częściej atakowane. Miejsca te to:

Okolice intymne (jądra, srom)
Pośladki i szpara pośladkowa
Wewnętrzna strona ud i ramion
Doły podkolanowe i zgięcia łokciowe
Brzuch i pępek
Fałdy skórne na całym ciele
Pod pachami
Okolice karku i za uszami
Linia włosów
Małżowina uszna
Skóra głowy (szczególnie u dzieci)

Czasami ma się szczęście i widzi się kleszcza spacerującego po ciele, zanim zdążył znaleźć miejsce do żerowania. Często jednak w ogóle nie zauważa się tych maleńkich pasożytów lub dostrzega się je zbyt późno.
Ponieważ kleszcze po posiłku odpadają od żywiciela, może się zdarzyć, że nie zauważymy ukąszenia kleszcza.
Podczas ssania krwi kleszcz wstrzykuje w otwartą ranę substancję znieczulającą, dlatego ukąszenie kleszcza z reguły nie boli ani nie swędzi. Dlatego tak trudno jest je w ogóle zidentyfikować.

Jeśli zauważysz kleszcza, który już się wbił, powinieneś unikać pewnych działań: niektórzy próbują usunąć kleszcza ze skóry za pomocą alkoholu lub zmywacza do paznokci. Ponieważ jednak substancje te narażają kleszcza na ogromny stres, powodują jedynie, że produkuje on jeszcze więcej śliny, która przedostaje się do rany i może przenosić choroby.

Ogólna zasada brzmi: im szybciej kleszcz zostanie wykryty, tym mniejsze jest ryzyko przeniesienia infekcji. Dlatego zaraz po powrocie z pobytu na świeżym powietrzu należy dokładnie sprawdzić, czy na ciele nie ma kleszczy.

Zagrożone partie ciała różnią się w zależności od płci

Kleszcze wbijają się w różne miejsca w zależności od płci; dowiodły tego dane z ostatnich lat.

U dzieci kleszcze najczęściej wbijają się w okolicę głowy. W ich przypadku należy dokładnie sprawdzić szyję, miejsca za uszami oraz skórę głowy. U dorosłych natomiast kleszcze stosunkowo rzadko wbijają się w te miejsca. U mężczyzn zaobserwowano, że kleszcze osadzają się przede wszystkim na jądrach i penisie, aby ssać tam krew. Miejsca te są bardzo dobrze ukrwione i ciepłe, dlatego powinny znajdować się w centrum uwagi. Ogólnie stwierdzono, że kleszcze częściej wbijają się w przednią część ciała niż w plecy. Szczególnie narażone na ukąszenia kleszczy są doły podkolanowe.

Polecany produkt: Spray na kleszcze

Spray odstraszający kleszcze do stosowania na skórę
Do ciała i twarzy
Substancja czynna: olejek z Eucalyptus citriodora (uwodniony, cyklizowany)
Zawartość: 100 ml

Przejdź do produktu

Produktów biobójczych należy używać z zachowaniem środków ostrożności. Przed każdym użyciem należy przeczytać etykietę i informacje dotyczące produktu.

Znaleziono kleszcza – co robić?

Jeśli miałeś pecha i kleszcz już się wbił, należy przez kolejne dni dokładnie obserwować miejsce ukąszenia i zdezynfekować je alkoholem. Zmiany w miejscu ukąszenia i na otaczającej go skórze mogą wskazywać na infekcję, która wymaga leczenia lekarskiego.
Tak zwany rumień wędrujący świadczy o boreliozie, którą można skutecznie leczyć antybiotykiem. Szczególnie w krajach związkowych, takich jak Bawaria i Badenia-Wirtembergia, ponad 50% kleszczy jest zarażonych bakterią boreliozy – dlatego w tych regionach należy zachować szczególną ostrożność.

KZM natomiast przenoszone jest bezpośrednio przez ślinę kleszcza i wywoływane przez wirusa, przed którym można się chronić jedynie poprzez szczepienie. Nieleczone KZM może prowadzić do długotrwałych uszkodzeń układu nerwowego.

Co wskazuje na infekcję po ukąszeniu kleszcza?

Jeśli po odpadnięciu kleszcza miejsce ukąszenia zaczyna swędzieć, może to świadczyć o infekcji. Bakterie, które naturalnie znajdują się na skórze, mogą dostać się do małej ranki i wywołać tam lokalne procesy zapalne. Niestety, zapalenie w miejscu ukąszenia może również wskazywać na boreliozę. Również zaczerwieniona skóra wokół miejsca ukąszenia wskazuje na możliwą infekcję boreliozą. Zazwyczaj infekcja ma kształt okręgu, a jej kolor może wahać się od jasnoczerwonego do ciemnoczerwonego. Nagła gorączka jest również sygnałem reakcji immunologicznej organizmu.

Gorączka może wskazywać zarówno na boreliozę, jak i na KZM. W przypadku KZM dochodzą do tego inne objawy fizyczne, takie jak zmęczenie, bóle głowy i bóle stawów. Miejsce ukąszenia pozostaje przy tym jednak niepozorne.

Usuwanie kleszczy – o czym musisz pamiętać

Jeśli zauważysz kleszcza na ciele, musisz działać bardzo szybko, ponieważ przez ślinę kleszcza do organizmu mogą przedostać się patogeny. W aptekach i sklepach internetowych dostępne są specjalne narzędzia do usuwania tych małych pasożytów. Jeśli nie masz pewności, jak najlepiej usunąć kleszcza, możesz również udać się do lekarza, który usunie kleszcza.

Usuwanie kleszczy – jak to zrobić skutecznie

Aby usunąć kleszcza, można skorzystać z różnych przyrządów, które sprawdziły się w użyciu. Przy każdej metodzie należy jednak uważać, aby nie zmiażdżyć ani nie rozerwać kleszcza, aby zminimalizować ryzyko infekcji. Dlatego usuwanie kleszcza paznokciami jest bardzo niepewną metodą, ponieważ kleszcza bardzo łatwo zmiażdżyć.

Usuwanie kleszczy za pomocą kleszczołapek

Do usuwania można użyć albo specjalnych kleszczołapek, albo bardzo ostrej pęsety, takiej, jaka jest często używana podczas zabiegów medycznych. Podczas usuwania kleszcza należy przestrzegać kilku zasad:

Kleszczołapki należy nałożyć prostopadle do skóry nad głową kleszcza.
Zamknąć kleszczołapki i przytrzymać przez około 60 sekund. Często powoduje to, że kleszcz zwalnia swój aparat gębowy ze skóry i można go bez problemu usunąć.
Jeśli kleszcz nie zwolnił aparatu gębowego, można go mimo to usunąć. W tym celu należy nadal mocno trzymać zamknięte kleszczołapki i powoli, ruchem prostopadłym, wyciągnąć kleszcza ze skóry. W ten sposób unika się sytuacji, w której głowa oddziela się od tułowia, a patogeny mogą dalej przedostawać się do organizmu przez miejsce wkłucia.
Czasami zdarza się, że kleszcz mocno zahaczył się w skórze. Jeśli tak jest, można delikatnie poruszać narzędziem, aby uwolnić aparat gębowy ze skóry.
Następnie należy dokładnie oczyścić skórę wodą z mydłem i zdezynfekować.

Ważne: Podczas wyciągania kleszcza nie należy go obracać ani miażdżyć!

Usuwanie kleszczy za pomocą karty do usuwania kleszczy

Tak zwane karty do usuwania kleszczy wyglądają jak karta kredytowa i umożliwiają usuwanie bez miażdżenia tych małych pasożytów, dlatego w obsłudze są lepsze niż kleszczołapki. Karta do usuwania kleszczy działa jak dźwignia do usuwania kleszcza. W tym celu należy umieścić kartę bezpośrednio na skórze i wsunąć kleszcza w przewidziane do tego wycięcie. Następnie ruchem skierowanym do przodu i w górę wyciągnąć kleszcza ze skóry.

Usuwanie kleszczy za pomocą lassa na kleszcze

Istnieją tak zwane lassa na kleszcze, które również można stosować do usuwania kleszczy. Są one w kształcie długopisu i zakończone małą pętelką. Pętelkę tę umieszcza się wokół kleszcza i ostrożnie zaciska. W ten sposób mały aparat gębowy kleszcza zostaje unieruchomiony. Kleszcza można teraz powoli wyciągnąć ze skóry ruchem prostopadłym.
Jeśli podczas usuwania ryjek kleszcza został oderwany, odpadnie on sam w naturalnym procesie złuszczania naskórka.

Proszę tego nie robić!

Niestety wciąż krążą plotki, że kleszcze za pomocą alkoholu, pasty do zębów, oleju, lakieru do paznokci lub kleju można łatwo usunąć ze skóry. Środki te jednak drażnią kleszcza, co zwiększa produkcję jego śliny, a to z kolei wielokrotnie zwiększa ryzyko infekcji.
Należy również zdecydowanie unikać przypalania kleszcza na skórze zapalniczką lub otwartym ogniem, ponieważ może to prowadzić do oparzeń i poważnych obrażeń.

Specjalne narzędzia do usuwania kleszczy można niedrogo kupić w aptekach i drogeriach.

Jak prawidłowo zutylizować kleszcza?

Po usunięciu kleszcza zwykłe spłukanie go w toalecie nie wystarczy: kleszcze mogą przeżyć w wodzie przez dłuższy czas. Aby całkowicie unieszkodliwić kleszcze, można je umieścić w roztworze 70% alkoholu lub w środku dezynfekującym. To skutecznie zabija kleszcze.

Inną możliwością jest zawinięcie kleszcza w kawałek papieru toaletowego i zmiażdżenie go twardym przedmiotem (np. dnem szklanki lub butelki). Niszczy to twardy chitynowy pancerz kleszcza. Do miażdżenia nie nadają się gumowe podeszwy butów, ponieważ nie są w stanie zmiażdżyć pancerza. Kleszcze można również spalić.

Diagnoza u lekarza

Jeśli podejrzewasz, że ukąsił Cię kleszcz, lub minęło już kilka dni od ukąszenia, możesz udać się do lekarza pierwszego kontaktu. Przeprowadzi on wywiad, zadając kilka pytań, na które należy odpowiedzieć zgodnie z prawdą.

Czy w ostatnim czasie przebywałeś w lesie?
Czy poruszałeś się poza wyznaczonymi ścieżkami?
Czy odczuwasz ból w miejscu wkłucia?
Czy masz gorączkę i bóle stawów?
Kiedy zostałeś ukąszony przez kleszcza?
Czy jesteś zaszczepiony przeciwko KZM?

Podczas badania lekarz zbada ciało. Miejsce ukąszenia oraz otaczająca je skóra są często badane mikroskopowo pod kątem nieprawidłowości. Zwraca się przy tym uwagę na obrzęki, miejscowe ocieplenie wokół miejsca ukąszenia oraz bolesność. Ponieważ węzły chłonne w przypadku infekcji są powiększone w ramach reakcji immunologicznej, są one również badane palpacyjnie.

Aby postawić diagnozę, lekarz może pobrać próbkę krwi, która zostanie zbadana w laboratorium – ewentualne patogeny można bez problemu wykryć w próbce krwi. Następnie w razie potrzeby zostanie opracowany plan leczenia.